UK DCTS — preferencje celne dla importu z krajów rozwijających się (następca GSP)

Co to jest UK DCTS i jak różni się od EU GSP

UK DCTS (Developing Countries Trading Scheme) to autonomiczny, unilateralny system preferencji celnych rządu brytyjskiego, który zastąpił EU GSP (Generalised Scheme of Preferences) po Brexicie. EU GSP obowiązywał w UK jako część prawa unijnego do 31 grudnia 2020 roku — po wyjściu UK z UE przepisy GSP przestały automatycznie obowiązywać na terenie Wielkiej Brytanii, a rząd UK wprowadził własny, tymczasowy schemat (UK GSP), który od czerwca 2023 roku przekształcił się w DCTS.

Kluczowe różnice między UK DCTS a EU GSP:

• Autonomia: DCTS jest w całości tworzony i zarządzany przez rząd UK — nie jest powiązany z unijnym GSP ani z żadną umową handlową UE. Kraje objęte DCTS niekoniecznie pokrywają się z krajami objętymi EU GSP.
• Trzy poziomy preferencji: DCTS wprowadza uproszczoną strukturę trzech poziomów (Enhanced, Standard, DCTS Lite) zamiast bardziej złożonej struktury EU GSP (GSP, GSP+, EBA).
• Zasady pochodzenia: DCTS posiada własne Rules of Origin, które różnią się od zasad EU GSP — eksporterzy sprzedający zarówno do UK, jak i do UE muszą sprawdzić, czy ich towary spełniają wymagania obu schematów oddzielnie.
• Charakter: Podobnie jak EU GSP, DCTS NIE jest umową o wolnym handlu — to jednostronny gest UK wobec krajów rozwijających się, który może być w każdej chwili zmieniony lub cofnięty przez rząd UK bez negocjacji z krajami beneficjentami.

Źródło: gov.uk/guidance/uk-developing-countries-trading-scheme.

Historia DCTS — od EU GSP przez UK GSP do DCTS

Przed Brexitem UK stosowało EU GSP jako część prawa unijnego. Po wyjściu UK z UE (31 grudnia 2020) rząd UK wprowadził tymczasowy schemat UK DCTS (na bazie EU GSP) na zasadzie ciągłości (Continuity Scheme), który obowiązywał w latach 2021–2023. Od czerwca 2023 roku wszedł w życie w pełni zreformowany DCTS — odrębny brytyjski schemat z nową listą krajów, zrewidowanymi zasadami pochodzenia i uproszczoną strukturą poziomów preferencji. DCTS jest pierwszym autonomicznym brytyjskim systemem preferencji celnych dla krajów rozwijających się po Brexicie.

Trzy poziomy preferencji DCTS — Enhanced, Standard i DCTS Lite

UK DCTS dzieli kraje beneficjentów na trzy poziomy (tiers), z których każdy oferuje inny zakres obniżek celnych. Poziom preferencji zależy od poziomu rozwoju gospodarczego danego kraju — kraje najsłabiej rozwinięte korzystają z najszerszych preferencji. Poniżej opisujemy każdy z poziomów. Aktualna lista krajów przypisanych do poszczególnych poziomów dostępna jest na gov.uk/government/publications/developing-countries-trading-scheme-dcts-product-lists. Niniejszy artykuł odzwierciedla stan prawny na dzień 2026-06-06. Skontaktuj się z agencją celną przed podjęciem działań.

Enhanced Preferences (EP) — zerowe lub bardzo niskie cła dla LDC

Enhanced Preferences (EP) to najwyższy poziom preferencji DCTS, przeznaczony dla krajów najsłabiej rozwiniętych (LDC — Least Developed Countries) według klasyfikacji ONZ. Kraje EP korzystają z:

• Zerowych lub bardzo niskich stawek celnych na prawie wszystkie towary importowane do UK — zbliżone do zasady EBA (Everything But Arms) z EU GSP.
• Pokryciem preferencyjnym niemal całego spektrum kodów HS — z nielicznymi wyjątkami (np. niektóre produkty rolne objęte szczególnymi reżimami handlowymi).
• Uproszczonymi zasadami pochodzenia w porównaniu do poziomów Standard i DCTS Lite.

Przykładowe kraje EP: Bangladesz, Etiopia, Tanzania, Mozambik, Kambodża, Myanmar, Afganistan, Jemen, Mali, Niger, Ruanda. Pełna lista na gov.uk. Źródło: gov.uk/guidance/uk-developing-countries-trading-scheme.

Standard Preferences (SP) — obniżone cła dla krajów niższego średniego dochodu

Standard Preferences (SP) to drugi poziom DCTS, przeznaczony dla krajów niższego średniego dochodu (lower-middle income countries). Kraje SP korzystają z:

• Obniżonych stawek celnych na większość towarów — zakres redukcji jest mniejszy niż w EP, ale nadal znaczący w porównaniu ze standardowymi stawkami UK Tariff.
• Lista towarów objętych preferencjami SP jest definiowana w Schedule SP publikowanym przez DBT (Department for Business and Trade) na gov.uk.
• Zasady pochodzenia SP są bardziej rygorystyczne niż dla EP — wymagają wykazania wystarczającego przetworzenia.

Przykładowe kraje SP: Kamerun, Ghana, Pakistan, Senegal, Kenia (wybrane towary), Wybrzeże Kości Słoniowej. Pełna lista na gov.uk/government/publications/developing-countries-trading-scheme-dcts-product-lists. Źródło: gov.uk/guidance/uk-developing-countries-trading-scheme.

DCTS Lite — ograniczone preferencje dla wybranych krajów

DCTS Lite to trzeci, najwęższy poziom preferencji, przeznaczony dla wybranych krajów, które nie kwalifikują się do EP ani SP ze względu na wyższy poziom dochodu lub inne czynniki, ale nadal uznane są za kraje rozwijające się wymagające wsparcia handlowego. Kraje DCTS Lite korzystają z:

• Ograniczonego zakresu obniżek celnych — preferencje dotyczą węższego spektrum towarów i kodów HS.
• Preferencji skoncentrowanych na sektorach o kluczowym znaczeniu dla eksportu danego kraju.

Przykładowe kraje DCTS Lite: Indie, Nigeria (wybrane produkty). Pełna lista na gov.uk. Źródło: gov.uk/guidance/uk-developing-countries-trading-scheme.

Kraje objęte UK DCTS — gdzie sprawdzić aktualną listę

UK DCTS obejmuje ponad 65 krajów rozwijających się na całym świecie, podzielonych według trzech poziomów preferencji. Lista krajów i przypisanych do nich poziomów preferencji jest publikowana i aktualizowana przez rząd UK na gov.uk. Poniżej wskazujemy oficjalne źródła weryfikacji. Niniejszy artykuł odzwierciedla stan prawny na dzień 2026-06-06. Skontaktuj się z agencją celną przed podjęciem działań.

Oficjalna lista krajów DCTS — jak weryfikować

Aktualna lista krajów DCTS wraz z przypisanymi poziomami preferencji (EP, SP, DCTS Lite) dostępna jest pod adresem:

• gov.uk/guidance/uk-developing-countries-trading-scheme — główna strona z opisem schematu i linkami do list produktowych i krajowych
• gov.uk/government/publications/developing-countries-trading-scheme-dcts-product-lists — pełne harmonogramy produktów i krajów, z zestawieniem stawek preferencyjnych dla każdego poziomu
• trade-tariff.service.gov.uk — UK Trade Tariff online: wpisz kod HS towaru, wybierz kraj pochodzenia — system pokaże aktualną stawkę DCTS dla danej kombinacji

Ważna uwaga: lista krajów DCTS może ulec zmianie — kraje mogą zostać awansowane, zdegradowane lub usunięte ze schematu w drodze rozporządzenia rządu UK. Przed złożeniem deklaracji importowej zawsze weryfikuj aktualny status kraju na gov.uk lub w UK Trade Tariff.

Geograficzne rozmieszczenie krajów DCTS

Kraje DCTS skupiają się głównie w następujących regionach:

• Afryka Subsaharyjska: największa część krajów EP i SP — obejmuje m.in. Etiopię, Tanzanię, Mozambik, Ghanie, Senegal, Rwandę
• Azja Południowa i Południowo-Wschodnia: Bangladesz (EP), Pakistan (SP), Kambodża (EP), Myanmar (EP), Indie (DCTS Lite)
• Karaiby i Pacyfik: wybrane kraje wyspiarskie sklasyfikowane jako LDC
• Bliski Wschód i Afryka Północna: Jemen (EP), wybrane kraje o statusie LDC

Źródło: gov.uk/government/publications/developing-countries-trading-scheme-dcts-product-lists.

Zasady pochodzenia DCTS — warunki kwalifikacji towaru

Aby towar kwalifikował się do preferencji DCTS, musi spełnić reguły pochodzenia DCTS (DCTS Rules of Origin) — zestaw warunków określających, w jakim stopniu towar musi być wytworzony lub przetworzony w kraju DCTS, aby uznać go za "pochodzący" z tego kraju. Reguły te różnią się w zależności od kodu HS towaru i poziomu preferencji (EP, SP, DCTS Lite). Zasady pochodzenia DCTS są określone w DCTS Rules of Origin — Statutory Instrument wydanym przez rząd UK. Niniejszy artykuł odzwierciedla stan prawny na dzień 2026-06-06. Skontaktuj się z agencją celną przed podjęciem działań.

Kryteria "originating goods" w DCTS

Towar uznaje się za "originating" (pochodzący) z danego kraju DCTS, jeśli spełnia jedno z poniższych kryteriów:

1. Fully obtained (w całości uzyskany): towar został w całości wyhodowany, wydobyty lub wyprodukowany w danym kraju DCTS — dotyczy głównie produktów naturalnych (rolnych, mineralnych, ryb). Przykład: bawełna zbierana w Bangladeszu = fully obtained w Bangladeszu.
2. Sufficient processing (wystarczające przetworzenie): towar został wyprodukowany z materiałów z różnych krajów, ale w wyniku przetworzenia w danym kraju DCTS zmienił swój charakter — spełniając reguły określone dla danego kodu HS. Reguły mogą wymagać np. zmiany pozycji taryfowej (change of tariff classification) lub osiągnięcia określonej wartości dodanej.

Dla krajów EP (LDC) reguły pochodzenia są ogólnie bardziej liberalne (kumulacja regionalna, wyższy dopuszczalny udział materiałów non-originating) niż dla krajów SP i DCTS Lite.

Kumulacja regionalna i bilateralna w DCTS

DCTS przewiduje mechanizm kumulacji (cumulation), który pozwala zaliczyć do "origin" materiały lub przetworzenie z innych krajów DCTS lub z UK:

• Kumulacja bilateralna: materiały pochodzące z UK mogą być traktowane jako materiały krajowe podczas obliczania wystarczającego przetworzenia w kraju DCTS.
• Kumulacja regionalna: w określonych grupach regionalnych (np. ASEAN, SADC) materiały z jednego kraju DCTS mogą być zaliczone jako "originating" w innym kraju DCTS tej samej grupy.

Kumulacja rozszerza możliwości uzyskania statusu "originating" przez producentów w krajach DCTS, szczególnie w przypadku towarów o złożonych łańcuchach dostaw. Szczegółowe reguły kumulacji w DCTS Rules of Origin — Statutory Instrument, dostępny na legislation.gov.uk.

Dowody pochodzenia wymagane w DCTS

Importer w UK ubiegający się o preferencje DCTS musi posiadać jeden z następujących dokumentów potwierdzających pochodzenie towaru:

• Statement on Origin (Oświadczenie o Pochodzeniu): deklaracja wystawiana przez eksportera na fakturze lub innym dokumencie handlowym — może być wystawiona przez każdego eksportera na przesyłki o wartości poniżej £6 000; dla przesyłek powyżej tej kwoty eksporter musi być zarejestrowany w systemie REX. Szczegóły: REX oświadczenie o pochodzeniu towarów.
• REX Declaration (deklaracja REX): deklaracja wystawiana przez eksportera zarejestrowanego w systemie REX (Registered Exporter System) — wymagana dla przesyłek powyżej £6 000. REX jest systemem zarządzanym przez kraj eksportu; eksporter rejestruje się w organach celnych swojego kraju i uzyskuje numer REX uprawniający do wystawiania deklaracji REX dla preferencji DCTS.

Importer jest odpowiedzialny za przechowywanie dowodu pochodzenia i udostępnienie go organom HMRC na żądanie. Źródło: gov.uk/guidance/uk-developing-countries-trading-scheme.

Jak korzystać z preferencji DCTS na deklaracji importowej CDS

Aby skorzystać z preferencji DCTS przy imporcie towarów do UK, importer lub jego agencja celna musi poprawnie oznaczyć deklarację importową w systemie CDS (Customs Declaration Service). Poniżej opisujemy krok po kroku proces ubiegania się o preferencje DCTS. Szczegóły dotyczące samego systemu CDS opisujemy w artykule CDS deklaracja importowa UK. Niniejszy artykuł odzwierciedla stan prawny na dzień 2026-06-06. Skontaktuj się z agencją celną przed podjęciem działań.

Krok po kroku — jak oznaczyć deklarację DCTS w CDS

1. Weryfikacja kwalifikacji: Przed importem sprawdź w UK Trade Tariff (trade-tariff.service.gov.uk), czy towar o danym kodzie HS z danego kraju DCTS kwalifikuje się do preferencji i jaka jest stawka preferencyjna. Wprowadź kod towaru i kraj pochodzenia — system pokaże dostępne preferencje DCTS.
2. Uzyskanie dowodu pochodzenia: Skontaktuj się z eksporterem i upewnij się, że wystawił Statement on Origin lub deklarację REX na dokumentach handlowych. Importer powinien posiadać ten dokument przed złożeniem deklaracji.
3. Wypełnienie deklaracji CDS: Na deklaracji importowej CDS (Import Declaration) importer lub agencja celna wskazuje:
   • Kod preferencji celnej (Preference Code) — właściwy dla DCTS (kod zależy od poziomu: EP, SP lub DCTS Lite)
   • Kraj pochodzenia towaru (Country of Origin) — kraj DCTS, z którego pochodzi towar
   • Typ dokumentu potwierdzającego pochodzenie (Document Code) — Statement on Origin lub REX
   • Numer REX eksportera (jeśli dotyczy)
4. Obowiązki importera: Importer oświadcza, że posiada dowód pochodzenia i że informacje są prawdziwe. W razie kontroli HMRC importer musi przedstawić dokumenty. Jeśli HMRC zakwestionuje pochodzenie, importer może zostać zobowiązany do dopłacenia pełnego cła.

Aby korzystać z systemu CDS, importer musi posiadać numer EORI (Economic Operators Registration and Identification). Szczegóły w artykule: EORI numer przy imporcie preferencyjnym. Źródło: gov.uk/guidance/uk-developing-countries-trading-scheme.

Sprawdzenie stawki DCTS w UK Trade Tariff

UK Trade Tariff (trade-tariff.service.gov.uk) to oficjalny internetowy kalkulator stawek celnych HMRC. Aby sprawdzić stawkę DCTS:

1. Wejdź na trade-tariff.service.gov.uk i wybierz "Import into the UK".
2. Wpisz 10-cyfrowy kod CN towaru lub przeszukaj taryfę po słowie kluczowym.
3. Na stronie towaru wybierz kraj pochodzenia z listy — system wyświetli:
   • Standardową stawkę MFN (Most Favoured Nation)
   • Stawkę DCTS (Enhanced / Standard / Lite) jeśli kraj jest objęty schematem
   • Inne stawki preferencyjne z umów handlowych UK
4. Porównaj stawkę DCTS ze standardową stawką MFN — różnica to oszczędność na cle przy spełnieniu warunków pochodzenia.

Dotyczy to również cła preferencyjnego przy imporcie z UK — właściwe użycie kodów preferencji na deklaracji jest warunkiem skorzystania z obniżonej stawki.

UK DCTS a polskie firmy importujące przez UK

UK DCTS jest skierowany do importerów w Wielkiej Brytanii, a nie do importerów unijnych. Dla polskich firm sytuacja jest bardziej złożona — mogą jednak korzystać z DCTS w określonych scenariuszach. Poniżej wyjaśniamy, kiedy DCTS jest reletwantny dla polskiego importera i jak podejść do tematu. Niniejszy artykuł odzwierciedla stan prawny na dzień 2026-06-06. Skontaktuj się z agencją celną przed podjęciem działań.

Scenariusze dla polskich importerów — kiedy DCTS ma znaczenie

Polskie firmy mogą zetknąć się z UK DCTS w następujących sytuacjach:

1. Import bezpośredni z kraju DCTS do UK przez polską firmę: Polska firma importuje towar (np. tekstylia z Bangladeszu) bezpośrednio do UK (jako importer w UK, np. z oddziałem lub jako podmiot zarejestrowany dla celów celnych w UK). W tym scenariuszu polska firma może ubiegać się o preferencje DCTS na deklaracji CDS, pod warunkiem posiadania dowodu pochodzenia DCTS. Wymaga posiadania numeru EORI UK i korzystania z CDS — szczegóły w artykule obsługa celna importu z preferencjami DCTS.
2. Zakup od dystrybutora UK, który importował z kraju DCTS: Polska firma kupuje towar od dystrybutora w UK. Dystrybutor UK mógł skorzystać z DCTS przy imporcie — obniżone cło mogło obniżyć jego koszty i przełożyć się na niższą cenę dla polskiej firmy. Polska firma sama nie korzysta z DCTS w tej transakcji (import do UK już nastąpił).
3. Reeksport towarów z UK do Polski: Towar importowany z kraju DCTS do UK, a następnie eksportowany do Polski. Przy imporcie do UK importer mógł skorzystać z DCTS. Przy imporcie do Polski z UK (nie z kraju DCTS) stosuje się standardowe stawki UE lub preferencje z umowy handlowej UK-UE — DCTS nie ma zastosowania w tej fazie.

DCTS a unijny GSP — rozróżnienie przy imporcie towarów do UE

Ważna uwaga dla polskich importerów: EU GSP to oddzielny schemat UE, który nie ma związku z UK DCTS. Polska firma importująca bezpośrednio z Bangladeszu do Polski może korzystać z EU GSP (na zasadach UE), natomiast import tych samych towarów z Bangladeszu do UK objęty jest UK DCTS. Są to dwa niezależne systemy — spełnienie zasad pochodzenia dla jednego nie gwarantuje spełnienia dla drugiego. Jeśli planujesz import z krajów Afryki, Azji lub Ameryki Łacińskiej, skontaktuj się z agencją celną, aby ustalić, które preferencje (EU GSP lub UK DCTS) są dostępne dla danej trasy i towaru.

Co wynika z aktualnych zasad urzędowych

UK DCTS (Developing Countries Trading Scheme) to obowiązujący od czerwca 2023 roku brytyjski schemat preferencji celnych dla importu z ponad 65 krajów rozwijających się. Oferuje trzy poziomy preferencji: Enhanced (zerowe/bardzo niskie cła dla LDC), Standard (obniżone cła dla krajów niższego średniego dochodu) i DCTS Lite (ograniczone preferencje). Warunkiem skorzystania z preferencji jest: (1) towar pochodzi z kraju DCTS i spełnia DCTS Rules of Origin; (2) importer posiada Statement on Origin lub deklarację REX od eksportera; (3) importer oznaczy preferencje DCTS na deklaracji importowej CDS. DCTS NIE jest umową o wolnym handlu — to jednostronny schemat UK. Polskie firmy importujące z krajów DCTS przez UK mogą korzystać z preferencji wyłącznie jako importerzy w UK. Niniejszy artykuł odzwierciedla stan prawny na dzień 2026-06-06. Skontaktuj się z agencją celną przed podjęciem działań.

FAQ — najczęściej zadawane pytania

Czym jest UK DCTS i czym różni się od unijnego systemu GSP?

UK DCTS (Developing Countries Trading Scheme) to brytyjski unilateralny system preferencji celnych dla importu towarów z krajów rozwijających się, uruchomiony w czerwcu 2023. Zastąpił EU GSP (General Scheme of Preferences), który obowiązywał w UK przed Brexitem. Kluczowa różnica: DCTS to autonomiczny schemat UK — nie jest powiązany z unijnym GSP i posiada własną listę krajów, zasady pochodzenia i stawki preferencyjne. Źródło: gov.uk/guidance/uk-developing-countries-trading-scheme.

Jakie kraje są objęte UK Developing Countries Trading Scheme?

DCTS obejmuje ponad 65 krajów rozwijających się, podzielonych na trzy poziomy: Enhanced Preferences (EP) — kraje najsłabiej rozwinięte (LDC), np. Bangladesz, Etiopia, Tanzania; Standard Preferences (SP) — kraje niższego średniego dochodu, np. Kamerun, Ghana, Pakistan; DCTS Lite — wybrane kraje z ograniczonymi preferencjami, np. Indie, Nigeria. Aktualna i pełna lista krajów publikowana jest na gov.uk/government/publications/developing-countries-trading-scheme-dcts-product-lists. Źródło: gov.uk/guidance/uk-developing-countries-trading-scheme.

Jak sprawdzić stawkę celną DCTS dla danego towaru w UK Trade Tariff?

Aby sprawdzić stawkę DCTS dla konkretnego towaru: (1) Przejdź na trade-tariff.service.gov.uk i wyszukaj kod CN/HS towaru; (2) W sekcji stawek celnych wybierz preferencje DCTS i odpowiedni kraj pochodzenia; (3) Stawka zostanie wyświetlona jako DCTS Enhanced, DCTS Standard lub DCTS Lite w zależności od klasyfikacji kraju eksportu. Stawki zerowe lub bardzo niskie dotyczą towarów z krajów EP (LDC). Źródło: gov.uk/guidance/uk-developing-countries-trading-scheme.

Jakie są zasady pochodzenia w UK DCTS — co oznacza "originating goods"?

Aby towar kwalifikował się do preferencji DCTS, musi być uznany za "pochodzący" (originating) z danego kraju DCTS. Oznacza to: (1) towar został w całości uzyskany w danym kraju (fully obtained); lub (2) przeszedł wystarczające przetworzenie (sufficient processing) zgodnie z regułami DCTS Rules of Origin — innymi dla każdego kodu HS. Dowód pochodzenia: oświadczenie eksportera (Statement on Origin) lub deklaracja REX (Registered Exporter System). Szczegółowe reguły na gov.uk/government/publications/developing-countries-trading-scheme-dcts-product-lists. Źródło: gov.uk/guidance/uk-developing-countries-trading-scheme.

Czy polska firma importująca z krajów Afryki przez UK może skorzystać z preferencji DCTS?

Nie automatycznie. Preferencje DCTS są przyznawane importerowi w UK na towar importowany bezpośrednio z kraju DCTS. Jeśli polska firma kupuje towar od dystrybutora w UK, który wcześniej sam importował go z Afryki, polska firma nie korzysta z DCTS przy tym zakupie — bo import do UK już nastąpił. Preferencja DCTS może jednak obniżyć koszty importu dystrybutora UK, co może przełożyć się na niższą cenę zakupu dla polskiej firmy. Jeśli polska firma sama importuje towar bezpośrednio z Bangladeszu lub innego kraju DCTS do UK z zamiarem dalszej odsprzedaży lub przetworzenia, może się ubiegać o preferencję DCTS na tej deklaracji. Źródło: gov.uk/guidance/uk-developing-countries-trading-scheme.

Źródła urzędowe

• UK Developing Countries Trading Scheme — gov.uk HMRC — GOV.UK
• DCTS product lists and country schedules — gov.uk — GOV.UK
• UK Global Online Tariff — trade-tariff.service.gov.uk — HMRC Trade Tariff