Świadectwo fitosanitarne — eksport roślin i produktów roślinnych z UK do Polski

Co to jest świadectwo fitosanitarne i kiedy jest wymagane przy eksporcie z UK

Świadectwo fitosanitarne (phytosanitary certificate) to oficjalny dokument rządowy potwierdzający, że rośliny lub produkty roślinne będące przedmiotem eksportu spełniają wymogi fitosanitarne (zdrowotności roślin) obowiązujące w kraju przeznaczenia. Świadectwo wystawia właściwy organ rządowy kraju eksportującego — w przypadku Anglii, Szkocji i Walii jest to APHA (Animal and Plant Health Agency), agencja wykonawcza Defra. W Irlandii Północnej świadectwa wystawia DAERA (Department of Agriculture, Environment and Rural Affairs).

Przed Brexitem, w ramach jednolitego rynku UE, eksporterzy z UK wysyłający rośliny do Polski lub innych krajów UE nie potrzebowali świadectw fitosanitarnych — towary krążyły swobodnie bez kontroli fitosanitarnych na granicach wewnętrznych. Od 1 stycznia 2021 roku UK jest krajem trzecim względem UE. Oznacza to, że każda przesyłka roślin i produktów roślinnych z UK do Polski musi być objęta świadectwem fitosanitarnym wystawionym przez APHA — dokładnie tak samo, jak eksport z Brazylii, Nowej Zelandii czy Japonii. Źródło: gov.uk/guidance/import-and-export-plants-and-plant-products.

Świadectwo fitosanitarne nie jest dokumentem celnym w ścisłym sensie — to dokument fitosanitarny (zdrowia roślin), który towarzyszy przesyłce eksportowej. Musi być dostępny dla organów kontrolnych w Polsce (Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa — PIORiN) lub na granicznym punkcie kontroli (BCP) UE. Brak świadectwa lub jego nieprawidłowe wystawienie może skutkować zatrzymaniem przesyłki, jej odrzuceniem lub zniszczeniem na koszt eksportera.

Kiedy świadectwo fitosanitarne jest obowiązkowe — podstawa prawna

Obowiązek posiadania świadectwa fitosanitarne przy imporcie do UE wynika z rozporządzenia UE 2016/2031 o ochronie roślin (Plant Health Regulation). Wymóg dotyczy importu z krajów trzecich (w tym UK od 2021 roku) roślin i produktów roślinnych figurujących w unijnych wykazach towarów wymagających kontroli fitosanitarnej. Ze strony eksportera (UK) obowiązek aplikowania o świadectwo w APHA wynika z przepisów UK Plant Health Order i wytycznych Defra/APHA. Źródło: gov.uk — import and export plants and plant products.

Jakie rośliny i produkty roślinne wymagają świadectwa fitosanitarnego

Nie wszystkie produkty pochodzenia roślinnego wymagają świadectwa fitosanitarnego — zależy to od rodzaju towaru, stopnia przetworzenia, kraju przeznaczenia oraz wymagań określonych przez UE w rozporządzeniu 2016/2031. Poniżej podajemy główne kategorie towarów, dla których świadectwo jest wymagane przy eksporcie z UK do Polski/UE.

Kategorie towarów wymagające świadectwa — lista

• Żywe rośliny — drzewka, krzewy, rośliny doniczkowe, rośliny ozdobne, rozsady warzywne i kwiatowe przeznaczone do sadzenia
• Materiał rozmnożeniowy roślin — nasiona, cebulki, bulwy, sadzonki, zrazy, odrosty, podkładki pod szczepienie
• Kwiaty cięte — świeże kwiaty cięte (np. róże, tulipany, chryzantemy) przeznaczone do UE wymagają świadectwa, jeśli figurują w wykazach UE
• Świeże owoce i warzywa — w zależności od gatunku i wykazu UE; wiele kategorii owoców i warzyw świeżych wymaga świadectwa przy imporcie z krajów trzecich
• Drewno i produkty z drewna — surowe drewno, kora, zrębki, trociny, pelety z drewna nieokorowanego; wymagania zależą od gatunku drewna i stopnia przetworzenia
• Gleba i podłoża uprawowe — ziemia, torf, kompost i inne podłoża zawierające glebę mogą wymagać świadectwa lub być objęte ograniczeniami importowymi UE
• Ziarna zbóż i roślin strączkowych — zboża, rzepak, soja i inne nasiona rolnicze mogą podlegać wymogom fitosanitarnym UE

Towary zwolnione z obowiązku świadectwa

Towary zwolnione lub nie wymagające obowiązkowo świadectwa fitosanitarnego to m.in.: mocno przetworzone produkty roślinne (np. mąka, cukier, oleje roślinne rafinowane, produkty fermentowane), produkty roślinne w hermetycznych opakowaniach przeznaczone do bezpośredniego spożycia, drewno przetworzone (suszone, okorowane i/lub poddane obróbce termicznej zgodnie z normą ISPM 15). Ostateczna weryfikacja, czy konkretny towar wymaga świadectwa, powinna odbyć się poprzez sprawdzenie wykazów unijnych lub konsultację z APHA i agencją celną. Źródło: gov.uk — import and export plants and plant products.

Strefy chronione (protected zones) UE — dodatkowe wymagania

Niektóre państwa członkowskie UE posiadają status strefy chronionej (protected zone) dla określonych organizmów szkodliwych. Oznacza to, że import niektórych towarów do tych krajów wymaga dodatkowych adnotacji w świadectwie fitosanitarnym lub spełnienia surowszych wymagań. Polska może być strefą chronioną dla niektórych organizmów. Przed eksportem do Polski należy sprawdzić aktualne wymogi dla danego towaru u importera polskiego lub w APHA. Źródło: gov.uk — import and export plants and plant products.

Jak uzyskać świadectwo fitosanitarne od APHA — procedura krok po kroku

Procedura uzyskania świadectwa fitosanitarnego od APHA obejmuje kilka etapów: rejestrację w systemie eDomero, złożenie wniosku o inspekcję, przeprowadzenie inspekcji przez inspektora APHA oraz odbiór gotowego świadectwa. Poniżej opisujemy każdy krok. Niniejszy artykuł odzwierciedla stan prawny na dzień 2026-06-06. Skontaktuj się z agencją celną przed podjęciem działań.

Krok 1 — Rejestracja producenta/eksportera w APHA

Zanim złożysz wniosek o świadectwo fitosanitarne, musisz być zarejestrowany jako producent lub eksporter roślin w APHA (Plant Passport Operator lub eksporter). Rejestracja jest wymagana dla firm regularnie eksportujących rośliny i materiał rozmnożeniowy. Jednorazowi eksporterzy również muszą przejść przez APHA, ale ścieżka rejestracji może się różnić. Skontaktuj się z APHA w celu ustalenia odpowiedniej ścieżki dla Twojej firmy. Dane kontaktowe APHA: gov.uk/government/organisations/animal-and-plant-health-agency.

Krok 2 — Złożenie wniosku przez system eDomero

Wnioski o świadectwo fitosanitarne dla eksportu składa się przez system eDomero — elektroniczny system zarządzania wnioskami fitosanitarnymi APHA. W systemie eDomero należy podać: dane eksportera i importera, opis towaru (gatunek botaniczny, ilość, rodzaj opakowania), kraj przeznaczenia (Polska/UE), adres miejsca inspekcji oraz proponowaną datę wysyłki. System eDomero jest dostępny przez stronę APHA na gov.uk. Źródło: gov.uk — import and export plants and plant products.

Krok 3 — Inspekcja przez inspektora APHA

Po złożeniu wniosku inspektor APHA umawia wizytę w celu przeprowadzenia inspekcji towaru i/lub miejsca produkcji. Inspekcja ma na celu potwierdzenie, że towar jest wolny od regulowanych organizmów szkodliwych (regulated pests) i spełnia wymogi fitosanitarne kraju przeznaczenia. Inspekcja może obejmować: oględziny wizualne roślin, pobieranie próbek do badań laboratoryjnych (jeśli wymagane), weryfikację dokumentacji dotyczącej produkcji lub traktowania towaru. Wynik inspekcji musi być pozytywny, aby APHA mogło wystawić świadectwo.

Krok 4 — Wystawienie i odbiór świadectwa fitosanitarnego

Po pozytywnej inspekcji APHA wystawia świadectwo fitosanitarne. Dokument może być wystawiony w formie papierowej lub elektronicznej (e-phyto), w zależności od wymogów kraju przeznaczenia i możliwości systemu. UE akceptuje elektroniczne świadectwa fitosanitarne przesyłane przez system TRACES NT (Trade Control and Expert System). Świadectwo musi towarzyszyć przesyłce — w oryginale lub przez system elektroniczny — i zostać przedstawione organom kontroli granicznej (BCP) przy wjeździe do UE. Źródło: gov.uk — import and export plants and plant products.

Powiązane linki wewnętrzne

Przy eksporcie roślin z UK do Polski warto również znać powiązane procedury:

• CHED-P kontrole roślin importowanych do UK — kontrole graniczne roślin importowanych do Wielkiej Brytanii z UE
• BTOM kontrole graniczne UK — system kontroli granicznych UK po Brexicie
• IPAFFS rejestracja importu roślin — rejestracja przesyłek roślinnych w systemie IPAFFS przy imporcie do UK
• Export Health Certificate dla żywności — analogiczny dokument dla eksportu żywności zwierzęcej z UK do UE
• obsługa celna eksportu roślin z UK — nasze usługi celne przy eksporcie towarów z UK

Koszty i terminy — ile kosztuje i jak wcześnie aplikować

Świadectwo fitosanitarne APHA nie jest bezpłatne. APHA pobiera opłaty za inspekcję i wystawienie dokumentu. Wysokość opłat zależy od rodzaju towaru, liczby pozycji, czasu trwania inspekcji i ewentualnych badań laboratoryjnych. Aktualne stawki APHA za usługi fitosanitarne eksportowe są publikowane na gov.uk. Poniżej opisujemy strukturę kosztów i zalecane terminy aplikowania.

Opłaty APHA za świadectwo fitosanitarne

APHA pobiera opłaty obejmujące: opłatę za złożenie wniosku, koszty inspekcji (czas pracy inspektora + koszty dojazdu), ewentualne koszty badań laboratoryjnych próbek oraz opłatę za wystawienie dokumentu. Przy inspekcjach poza standardowymi godzinami pracy (wieczory, weekendy) lub w trybie pilnym mogą obowiązywać wyższe stawki. Aktualne stawki opłat APHA należy sprawdzić bezpośrednio na gov.uk lub kontaktując się z APHA — stawki są regularnie aktualizowane. Źródło: gov.uk/government/organisations/animal-and-plant-health-agency.

Terminy — kiedy aplikować o świadectwo fitosanitarne

APHA zaleca aplikowanie o świadectwo fitosanitarne z co najmniej 5 dni roboczych wyprzedzeniem przed planowaną datą wysyłki. W przypadku sezonowych szczytów eksportowych (np. rozsady wiosenne, kwiaty na święta) lub towarów wymagających badań laboratoryjnych czas oczekiwania może być dłuższy. Eksporterzy regularnie wysyłający do UE powinni planować aplikowanie z tygodniowym lub większym wyprzedzeniem. Ważność wystawionego świadectwa fitosanitarnego jest ograniczona — dokument musi towarzyszyć konkretnej przesyłce i nie może być używany wielokrotnie do różnych wysyłek.

Dodatkowe koszty po stronie importera w UE

Importer w Polsce musi liczyć się z kosztami kontroli granicznej (BCP) prowadzonej przez PIORiN lub inne właściwe organy. Kontrola ta odbywa się w ramach systemu CHED-D (Common Health Entry Document for Plants) przy każdej przesyłce z kraju trzeciego. Koszty kontroli ponosi importer. Jeśli przesyłka zostanie zatrzymana z powodu nieprawidłowości w świadectwie fitosanitarnym lub stwierdzenia organizmów szkodliwych — eksporter ponosi ryzyko zwrotu lub zniszczenia towaru. Źródło: gov.uk — import and export plants and plant products.

Rośliny zakazane i regulowane szkodniki — ograniczenia eksportowe

Nie wszystkie rośliny mogą być swobodnie eksportowane z UK do Polski/UE. Część towarów jest objęta zakazami lub surowymi ograniczeniami ze względu na ryzyko przenoszenia regulowanych organizmów szkodliwych (regulated pests) lub organizmów kwarantannowych (quarantine pests). Ograniczenia te wynikają zarówno z prawa UE (rozporządzenie 2016/2031), jak i z przepisów UK Plant Health.

Organizmy kwarantannowe UE — przykłady

UE prowadzi wykazy organizmów kwarantannowych (Union quarantine pests — UQPs), których przenoszenie na terytorium UE jest zakazane lub surowo ograniczone. Przykłady organizmów, które mogą wpływać na eksport z UK do UE:

• Xylella fastidiosa — bakteria atakująca drzewa oliwne, winorośl, lawendę i inne rośliny; jej obecność powoduje zakazy importu roślin żywicielskich
• Asian longhorn beetle (Anoplophora glabripennis) — chrząszcz atakujący twarde drewno liściaste; reguluje import drewna i żywych drzew
• Emerald ash borer (Agrilus planipennis) — szkodnik jesionów; ogranicza import drewna jesionowego i żywych jesionów
• Tomato brown rugose fruit virus (ToBRFV) — wirus pomidorów; wpływa na wymogi przy imporcie nasion i roślin pomidorów
• Potato cyst nematodes — nicienie ziemniaków; ograniczenia dotyczące ziemniaków i gleby

Jak sprawdzić, czy eksportowany towar jest objęty ograniczeniami

Przed planowaniem eksportu roślin z UK do Polski należy: (1) sprawdzić aktualne wykazy regulowanych organizmów szkodliwych UE w rozporządzeniu 2016/2031 i jego aktach wykonawczych, (2) skonsultować się z APHA w sprawie wymagań dla konkretnego gatunku roślin do konkretnego kraju UE, (3) skontaktować się z importerem w Polsce i PIORiN w celu potwierdzenia aktualnych wymagań przy wwozie. Wykazy są regularnie aktualizowane — zakazy i ograniczenia mogą się zmieniać w odpowiedzi na nowe zagrożenia fitosanitarne. Źródło: gov.uk — import and export plants and plant products.

Różnica między świadectwem fitosanitarnym a CHED-P

Świadectwo fitosanitarne i CHED-P to dwa różne dokumenty, często mylone przez osoby niezaznajomione z procedurami kontroli roślin. Poniżej wyjaśniamy różnicę.

Świadectwo fitosanitarne — dokument eksportowy

Świadectwo fitosanitarne (phytosanitary certificate) jest wystawiane przez organ rządowy kraju eksportu — w przypadku UK przez APHA. Potwierdza, że przesyłka spełnia wymogi fitosanitarne kraju przeznaczenia. Jest dokumentem towarzyszącym przesyłce wysyłanej z UK do Polski/UE. Wystawia się je przed wysyłką, po pozytywnej inspekcji APHA. Eksporter jest odpowiedzialny za jego uzyskanie.

CHED-P — dokument kontroli granicznej przy imporcie do UK

CHED-P (Common Health Entry Document for Plants) to dokument unijny stosowany przy imporcie roślin do UK z krajów trzecich — wypełniany przez importera UK w systemie IPAFFS (Import of products, animals, food and feed system) przed planowaną wysyłką. CHED-P jest dokumentem po stronie brytyjskiej kontroli granicznej (BCP), nie ma związku z polskim importem z UK. Przy eksporcie z UK do Polski eksporter UK dostarcza świadectwo fitosanitarne, a importer polski (lub unijny) rejestruje przesyłkę w systemie TRACES NT i podlega kontroli w unijnym granicznym punkcie kontrolnym. Więcej o CHED-P: CHED-P kontrole roślin importowanych do UK. Więcej o IPAFFS: IPAFFS rejestracja importu roślin.

Tabela porównawcza — świadectwo fitosanitarne vs CHED-P

Co wynika z aktualnych zasad urzędowych

Po Brexicie eksporterzy z UK wysyłający rośliny, materiał rozmnożeniowy, kwiaty cięte, owoce, warzywa, drewno i inne produkty roślinne do Polski lub UE muszą uzyskać świadectwo fitosanitarne wystawiane przez APHA. Dokument wystawiany jest po przeprowadzeniu inspekcji przez inspektora APHA. Wnioski składa się przez system eDomero z co najmniej 5-dniowym wyprzedzeniem. APHA pobiera opłaty za inspekcję i wystawienie świadectwa. Nie wszystkie produkty roślinne wymagają świadectwa — zależy to od rodzaju towaru i wymagań UE. Część roślin i produktów roślinnych objęta jest zakazami lub ograniczeniami ze względu na regulowane organizmy szkodliwe. Świadectwo fitosanitarne (eksport z UK) jest dokumentem odrębnym od CHED-P (import do UK). Niniejszy artykuł odzwierciedla stan prawny na dzień 2026-06-06. Skontaktuj się z agencją celną przed podjęciem działań.

FAQ — najczęściej zadawane pytania

Czy każdy eksport roślin z UK do Polski wymaga świadectwa fitosanitarnego?

Nie każdy. Obowiązek świadectwa fitosanitarnego zależy od rodzaju towaru i wymagań kraju przeznaczenia (Polski/UE). Do kategorii wymagających zaświadczenia należą: żywe rośliny, materiał rozmnożeniowy (nasiona, cebulki, sadzonki), kwiaty cięte, owoce, warzywa, drewno, kora i gleba. Niektóre przetworzone produkty roślinne i materiały opakowaniowe również podlegają przepisom. Dokładna lista wymagań UE jest określona w rozporządzeniu UE 2016/2031. Źródło: gov.uk/guidance/import-and-export-plants-and-plant-products.

Kto wystawia świadectwo fitosanitarne w UK i jak długo to trwa?

W Anglii, Szkocji i Walii świadectwo fitosanitarne wystawia APHA (Animal and Plant Health Agency) — agencja rządowa podległa Defra. W Irlandii Północnej wystawia je DAERA. Inspektor APHA przeprowadza inspekcję towaru/miejsca przed wystawieniem dokumentu. Czas oczekiwania zależy od rodzaju towaru i sezonu — APHA zaleca aplikowanie z kilkudniowym (co najmniej 5 dni roboczych) wyprzedzeniem przed planowaną datą wysyłki. Źródło: gov.uk/guidance/import-and-export-plants-and-plant-products.

Jaka jest różnica między świadectwem fitosanitarnym a CHED-P?

Świadectwo fitosanitarne (phytosanitary certificate) to dokument wystawiany przez państwo eksportu (np. APHA w UK), który potwierdza, że towar spełnia wymagania fitosanitarne kraju przeznaczenia. Towarzyszy przesyłce przy eksporcie. CHED-P (Common Health Entry Document for Plants) to dokument wypełniany przy imporcie do UK — kontrola graniczna prowadzona przez brytyjskie władze w Punktach Kontroli Granicznej (BCP). Są to dwie odrębne procedury: jedna dotyczy eksportu z UK do UE, druga importu do UK z krajów trzecich.

Jakie rośliny są zakazane do eksportu z UK ze względu na regulowane szkodniki?

Niektóre rośliny i produkty roślinne są objęte zakazem wywozu lub wymagają dodatkowych świadectw, jeśli wiążą się z regulowanymi szkodnikami (regulated pests) lub organizmami kwarantannowymi (quarantine pests). Do takich organizmów należą m.in. Xylella fastidiosa (bakteria atakująca drzewa oliwne i winorośla), Asian longhorn beetle oraz Emerald ash borer. Szczegółowa lista regulowanych szkodników UE (Union quarantine pests) określona jest w rozporządzeniu UE 2016/2031. Źródło: gov.uk/guidance/import-and-export-plants-and-plant-products.

Ile kosztuje świadectwo fitosanitarne APHA dla eksportu z UK?

APHA pobiera opłaty za inspekcję i wystawienie świadectwa fitosanitarnego. Wysokość opłat zależy od rodzaju towaru, wielkości przesyłki i czasu inspekcji. Aktualne stawki opłat APHA za usługi eksportowe (phytosanitary export services) są publikowane na gov.uk. Dodatkowe opłaty mogą wystąpić za inspekcje w trybie pilnym (poza standardowym harmonogramem) lub za ponowne inspekcje po stwierdzeniu niezgodności. Źródło: gov.uk/government/organisations/animal-and-plant-health-agency.

Źródła urzędowe

• Import and export plants and plant products — gov.uk Defra/APHA — GOV.UK
• Animal and Plant Health Agency (APHA) — gov.uk — GOV.UK