CHED-P i CHED-PP — kontrole graniczne żywności wysokiego ryzyka UK (BTOM)

Co to jest CHED-P i CHED-PP — definicje i różnice

CHED-P i CHED-PP to dwa typy dokumentów z rodziny CHED (Common Health Entry Documents), używane w procesie kontroli granicznej żywności i pasz roślinnych wchodzących do Wielkiej Brytanii. Choć brzmią podobnie, dotyczą różnych kategorii towarów i warto rozumieć tę różnicę zanim zaplanuje się import.

CHED-P — Common Health Entry Document for Plants

CHED-P stosuje się do roślin i produktów roślinnych, które nie są przetworzone lub są przetworzone minimalnie — w tym do świeżych owoców, warzyw, nasion siewnych, materiału rozmnożeniowego roślin i produktów roślinnych niskiego stopnia przetworzenia. Jest to dokument pre-notyfikacyjny składany przez importera lub agenta celnego w systemie IPAFFS przed przybyciem towaru do UK. CHED-P poświadcza, że przesyłka jest zidentyfikowana, pochodzi z dozwolonego kraju oraz posiada wymagane dokumenty towarzyszące (w tym świadectwo fitosanitarne). W ramach BTOM — wdrażania kontroli granicznych UK CHED-P stał się obowiązkowym elementem procesu importu żywności wysokiego ryzyka nieanimalnego pochodzenia.

CHED-PP — Common Health Entry Document for Plant Products

CHED-PP stosuje się do przetworów roślinnych — czyli produktów, które przeszły przetwarzanie przemysłowe zmniejszające ryzyko fitosanitarne, np. suszone, mielone, granulowane. Dotyczy to takich produktów jak: suszone zioła mielone, mielone przyprawy, granulowane orzechy, przetworzone owoce suszone. Rozróżnienie między CHED-P a CHED-PP ma znaczenie dla kodowania przesyłki w systemie IPAFFS — operator musi wybrać właściwy typ dokumentu. Pomyłka w wyborze typu CHED może skutkować odrzuceniem notyfikacji przez organ graniczny lub opóźnieniem kontroli.

Rola CHED-P i CHED-PP w systemie BTOM

W strukturze BTOM dokumenty CHED pełnią funkcję „cyfrowego awizo" — informują organy graniczne UK (APHA i port health authorities) o przyjeżdżającej przesyłce zanim fizycznie dotrze do granicy. Bez zatwierdzonej notyfikacji CHED w systemie IPAFFS towar nie może zostać skierowany do odprawy celnej jako żywność lub pasza wysokiego ryzyka. Importerzy, którzy pominęli ten krok, spotykali się z zatrzymaniem przesyłki na BCP i koniecznością retrospektywnego składania dokumentów — co generowało dodatkowe koszty przechowania i opóźnienia. Źródło: gov.uk/guidance/border-target-operating-model.

BTOM — etapy wdrażania kontroli granicznych żywności

Border Target Operating Model (BTOM) to kompleksowy plan rządu UK określający harmonogram i zakres wprowadzania fizycznych i dokumentacyjnych kontroli granicznych po Brexicie. Dla importerów żywności i pasz roślinnych kluczowe są fazy obejmujące produkty nieanimalnego pochodzenia. BTOM — wdrażanie kontroli granicznych UK opisuje pełny harmonogram wszystkich kategorii produktów.

BTOM Faza 1 — styczeń 2024: produkty zwierzęce

Od 31 stycznia 2024 roku pełne kontrole graniczne objęły produkty zwierzęce importowane z Unii Europejskiej: mięso, ryby, nabiał, jaja i przetwory. Importerzy musieli od tego dnia wystawiać dokumenty CHED-A (animal origin) i kierować przesyłki przez wyznaczone Border Control Posts. Faza 1 nie dotyczyła bezpośrednio żywności roślinnej, ale pokazała mechanizm kontrolny, który w kolejnych fazach objął i produkty roślinne.

BTOM Faza 2 — kwiecień 2024: produkty roślinne wysokiego ryzyka

Od 30 kwietnia 2024 roku weszły w życie obowiązki CHED-P i CHED-PP dla żywności i pasz wysokiego ryzyka nieanimalnego pochodzenia (HRNAO). Importerzy produktów z listy HRNAO muszą od tej daty: składać pre-notyfikację CHED w IPAFFS minimum 1 dzień roboczy przed przybyciem towaru, kierować przesyłki przez BCP posiadające infrastrukturę kontroli żywności roślinnej oraz dostarczać oryginalne świadectwo fitosanitarne z kraju eksportu. Faza 2 to kluczowy moment dla importerów orzechów, przypraw i suszonych ziół sprowadzanych z krajów podwyższonego ryzyka. Źródło: gov.uk/guidance/border-target-operating-model.

BTOM Faza 3 i kolejne — 2025: rozszerzenie zakresu

W kolejnych fazach BTOM rząd UK stopniowo rozszerza zakres produktów objętych obowiązkowymi kontrolami. Obejmuje to: wprowadzenie kontroli dla dalszych kategorii produktów średniego ryzyka, rozszerzenie listy krajów objętych rygorystyczną kontrolą HRNAO, wzmocnienie wymagań dokumentacyjnych dla importerów regularnych. Aktualny harmonogram BTOM i planowane zmiany zakresu kontroli są publikowane na gov.uk/guidance/border-target-operating-model. Importerzy działający na rynku UK-EU powinni regularnie sprawdzać te informacje.

Co zmienił BTOM dla importerów z Polski

Dla polskich firm importujących produkty roślinne do UK lub reeksportujących towary z krajów trzecich przez Polskę BTOM oznacza przede wszystkim: konieczność wcześniejszego planowania — pre-notyfikacja IPAFFS wymaga przygotowania kilka dni przed wysyłką; dodatkowe koszty — opłaty BCP za inspekcje fizyczne; obowiązek pozyskania świadectw fitosanitarnych od dostawców z krajów trzecich; wybór właściwego BCP z możliwością obsługi żywności roślinnej wysokiego ryzyka. Firmy importujące przez polskich spedytorów towary z Turcji, Egiptu, Indii czy Chin do UK powinny zwrócić szczególną uwagę na wymogi CHED-P.

Żywność wysokiego ryzyka — HRNAO lista produktów

HRNAO (High Risk Food and Feed Not of Animal Origin) to kategoria regulacyjna stworzona przez Defra i APHA dla produktów roślinnych stwarzających podwyższone ryzyko dla zdrowia publicznego lub fitosanitarne. Zakwalifikowanie produktu do listy HRNAO opiera się na historycznych danych inspekcji granicznych, notyfikacjach RASFF (Rapid Alert System for Food and Feed) i ocenie ryzyka prowadzonej przez APHA.

Co to jest HRNAO

HRNAO obejmuje kombinacje produktu i kraju pochodzenia — nie sam produkt w oderwaniu od źródła. Ten sam towar może wymagać CHED-P importowany z jednego kraju i nie wymagać go z innego. Na przykład: suszone figi z Turcji figurują na liście HRNAO z uwagi na ryzyko aflatoksyn, natomiast suszone figi produkowane i certyfikowane w Niemczech mogą nie podlegać temu obowiązkowi. Dlatego każdorazowo kluczowe jest sprawdzenie aktualnej listy HRNAO pod kątem konkretnej pary: produkt + kraj pierwotnego pochodzenia (nie kraj wysyłki).

Przykłady produktów na liście HRNAO

Zgodnie z listą publikowaną przez APHA i Defra do produktów regularnie figurujących na liście HRNAO należą:

• Orzechy i pestki: orzeszki ziemne (arachidowe) z Argentyny, Brazylii, Chin, Egiptu; orzechy nerkowca z Wietnamu, Indii; orzechy brazylijskie
• Suszone owoce: figi suszone z Turcji, Iranu; morele suszone z Turcji; daktyle z krajów Bliskiego Wschodu
• Przyprawy i zioła: papryka chili i pieprz cayenne z Indii, Chin; kurkuma z Bangladeszu; oregano z Turcji; sezam z Etiopii, Nigerii
• Nasiona: nasiona słonecznika z Ukrainy i Argentyny; nasiona sezamu z Afryki i Azji
• Warzywa liściaste i owoce egzotyczne: wybrane warzywa liściaste z Afryki Zachodniej; gorzka melon z Azji Południowej

Lista jest aktualizowana przez APHA na podstawie bieżących analiz ryzyka. Aktualna wersja dostępna jest pod adresem: gov.uk — HRNAO controlled by risk category.

Jak sprawdzić czy produkt jest na liście HRNAO

Aby sprawdzić czy importowany produkt wymaga CHED-P lub CHED-PP: (1) przejdź na stronę gov.uk/government/publications/high-risk-food-and-feed-not-of-animal-origin; (2) pobierz aktualną tabelę Excel lub PDF z listą HRNAO; (3) wyszukaj swój produkt według nazwy lub kodu CN/HS; (4) sprawdź kraj pochodzenia towaru (country of origin, nie country of dispatch); (5) jeśli kombinacja produktu i kraju pojawia się w tabeli — CHED-P jest wymagany. Jeśli masz wątpliwości co do klasyfikacji produktu, skonsultuj się z agencją celną posiadającą doświadczenie w imporcie żywności do UK.

IPAFFS — jak zgłosić import przez CHED-P

IPAFFS (Import of Products, Animals, Food and Feed System) to system informatyczny rządu UK służący do pre-notyfikacji importu zwierząt, produktów zwierzęcych, roślin i produktów roślinnych. Rejestracja importu roślin w IPAFFS jest obowiązkowym krokiem przed każdym importem produktów objętych kontrolą graniczną w UK.

Rejestracja w IPAFFS

Aby korzystać z IPAFFS, importer lub agent celny działający w jego imieniu musi posiadać konto w systemie dostępnym pod adresem ipaffs.defra.gov.uk. Rejestracja wymaga: konta Government Gateway, danych firmy (nazwa, adres, numer EORI UK), wskazania roli (importer, agent). Po zatwierdzeniu konta użytkownik może tworzyć i przesyłać powiadomienia CHED. Agent celny może składać powiadomienia w imieniu importera po udzieleniu stosownego upoważnienia w systemie. Źródło: gov.uk/guidance/import-plants-and-plant-products-from-non-eu-countries.

Termin zgłoszenia — minimum 1 dzień roboczy przed przybyciem

Notyfikację CHED-P w IPAFFS należy złożyć co najmniej 1 pełny dzień roboczy przed spodziewanym przybyciem przesyłki do BCP. W praktyce oznacza to: jeśli towar przyjeżdża do Dover w środę rano, notyfikacja musi zostać złożona najpóźniej we wtorek przed końcem dnia roboczego. Dla dużych lub złożonych przesyłek agencje celne rekomendują składanie notyfikacji 2–3 dni robocze wcześniej, aby mieć czas na ewentualne korekty. Spóźniona notyfikacja może skutkować odrzuceniem przez BCP lub obowiązkiem złożenia retrospektywnego wyjaśnienia.

Wymagane dane w formularzu CHED-P

Formularz CHED-P w systemie IPAFFS wymaga podania następujących informacji:

• Szczegóły przesyłki: opis towaru, kod CN/HS, waga netto i brutto, liczba opakowań
• Kraj pochodzenia: kraj, w którym produkt został wytworzony lub zebrany (nie kraj wysyłki)
• Kraj wysyłki: kraj, z którego towar jest fizycznie wysyłany do UK
• Punkt wejścia BCP: wyznaczony Border Control Post przez który towar wjedzie do UK
• Dane importera i agenta celnego: nazwa, adres, numer EORI
• Numer świadectwa fitosanitarnego: numer referencyjny dokumentu towarzyszącego przesyłce
• Szacowany czas przybycia: data i godzina planowanego wjazdu do BCP

Status CHED-P — co oznacza "Accepted"

Po złożeniu notyfikacji CHED-P w IPAFFS organ graniczny nadaje jej jeden z następujących statusów: Accepted — notyfikacja zatwierdzona, towar może dotrzeć do BCP i zostać poddany kontroli; Rejected — notyfikacja odrzucona z powodu błędów lub braków w danych; Partially accepted — część przesyłki zatwierdzona; Hold — towar wstrzymany do wyjaśnienia. Status Accepted nie jest jednoznaczny ze zwolnieniem towaru — oznacza jedynie, że pre-notyfikacja jest poprawna i towar może wjechać do BCP, gdzie dopiero zostaną podjęte decyzje o zakresie kontroli fizycznej.

Kontrole na granicy UK — co się dzieje z towarem

Po przybyciu przesyłki objętej CHED-P do wyznaczonego Border Control Post (BCP) organy graniczne — APHA lub port health authority — przeprowadzają trzy rodzaje kontroli. Zakres i częstotliwość kontroli fizycznej zależy od kategorii ryzyka produktu i jego historii inspekcyjnej.

Kontrola dokumentów

Kontrola dokumentów jest obligatoryjna dla każdej przesyłki HRNAO. Inspektor sprawdza: poprawność notyfikacji CHED-P w IPAFFS, oryginał świadectwa fitosanitarnego wydanego przez organ ochrony roślin kraju eksportującego — szczegółowe wymagania dotyczące świadectwa fitosanitarnego UK opisuje osobny artykuł, dokumenty handlowe (faktura, list przewozowy CMR lub konosament), deklaracje celne. Niezgodność między danymi w CHED-P a dokumentami towarzyszącymi może prowadzić do wstrzymania przesyłki.

Kontrola tożsamości

Kontrola tożsamości polega na fizycznym sprawdzeniu czy przybyły towar odpowiada opisowi w dokumentach. Inspektor weryfikuje: etykiety i oznakowanie opakowań, kody i opisy produktów, kraj pochodzenia wskazany na opakowaniach, numery referencyjne na świadectwach fitosanitarnych. Kontrola tożsamości jest przeprowadzana dla określonego odsetka przesyłek z danej kategorii ryzyka — dla produktów wysokiego ryzyka może być obligatoryjna przy każdej przesyłce. Szczegółowe wymagania dotyczące wymagań etykietowania żywności importowanej do UK opisuje osobny artykuł.

Kontrola fizyczna — próbki i inspekcja

Kontrola fizyczna polega na pobraniu próbek towaru i ich analizie laboratoryjnej lub wizualnej ocenie przez inspektora. Dla produktów HRNAO kontrola fizyczna może obejmować: badanie na aflatoksyny (orzechy, suszone owoce, zboża z krajów ryzyka), badanie na pestycydy, badanie mikrobiologiczne, ocenę organoleptyczną (zapach, wygląd, integralność opakowań). Częstotliwość kontroli fizycznej jest określona dla każdej kombinacji produkt-kraj pochodzenia w tabeli HRNAO. Dla niektórych pozycji kontrola fizyczna obowiązuje przy 50% lub 100% przesyłek. Podczas kontroli fizycznej towar pozostaje w BCP do czasu uzyskania wyników — co może trwać od kilku godzin do kilku dni roboczych.

Opłaty za kontrole BCP

Import żywności roślinnej wysokiego ryzyka objętej CHED-P wiąże się z opłatami za inspekcje graniczne pobieranymi przez organy graniczne UK. Opłaty pokrywają koszty przeprowadzenia kontroli dokumentów, tożsamości i fizycznej w BCP. Stawki opłat publikowane są przez Defra i mogą się różnić w zależności od: rodzaju towaru, rodzaju i zakresu kontroli, lokalizacji BCP. Aktualne stawki są dostępne na gov.uk. Importerzy powinni uwzględniać koszty BCP w kalkulacji całkowitych kosztów importu żywności do UK, planując budżet razem z usługą obsługi celnej importu żywności do UK.

Przygotowanie importera — lista działań

Skuteczne przygotowanie do importu żywności objętej CHED-P wymaga działań na kilku etapach: jeszcze przed zamówieniem towaru, podczas organizacji transportu i bezpośrednio przed przekroczeniem granicy. Poniżej kompletna lista kontrolna.

Krok 1: Sprawdź czy produkt jest na liście HRNAO

Przed złożeniem zamówienia u dostawcy zidentyfikuj: kod CN/HS importowanego produktu, kraj pierwotnego pochodzenia (nie kraj wysyłki). Następnie wyszukaj tę parę w aktualnej tabeli HRNAO dostępnej na gov.uk. Jeśli produkt figuruje na liście — wszystkie kolejne kroki są obowiązkowe. Jeśli lista zostanie zaktualizowana po złożeniu zamówienia — sprawdź ją ponownie przed wysyłką towaru.

Krok 2: Uzyskaj świadectwo fitosanitarne od eksportera

Świadectwo fitosanitarne musi być wystawione przez oficjalny organ ochrony roślin kraju eksportującego (National Plant Protection Organisation — NPPO). Importer powinien poinformować dostawcę o wymaganiach UK jak najwcześniej — uzyskanie świadectwa fitosanitarnego może zająć kilka dni roboczych. Świadectwo musi zawierać: opis towaru i kody HS, kraj pochodzenia, stwierdzenie braku organizmów szkodliwych i spełnienia wymagań fitosanitarnych UK. Szczegóły dotyczące świadectwa fitosanitarnego UK opisuje osobny poradnik.

Krok 3: Zgłoś w IPAFFS z wyprzedzeniem

Utwórz notyfikację CHED-P w systemie IPAFFS (ipaffs.defra.gov.uk) minimum 1 dzień roboczy przed planowanym przybyciem towaru do BCP. Możesz zlecić ten krok agentowi celnemu posiadającemu dostęp do IPAFFS. Upewnij się, że wszystkie dane w formularzu CHED-P zgadzają się z danymi w świadectwie fitosanitarnym i dokumentach handlowych — rozbieżności są częstą przyczyną odrzucenia notyfikacji lub wstrzymania towaru na granicy.

Krok 4: Zaplanuj wjazd przez BCP z możliwością kontroli żywności roślinnej

Nie każdy port wjazdu do UK posiada infrastrukturę BCP do kontroli żywności i pasz roślinnych. Wybierając trasę transportu upewnij się, że pojazd przejedzie przez BCP posiadający odpowiednie zaplecze. Lista aktywnych BCP dla produktów roślinnych dostępna jest na gov.uk. Popularne BCP dla importu z kontynentu to Dover, Eurotunnel (Folkestone), Tilbury i Harwich — jednak zawsze weryfikuj aktualną listę na gov.uk.

Krok 5: Uwzględnij koszty i czas kontroli w harmonogramie dostawy

Kontrole fizyczne na BCP mogą wydłużyć czas dostawy o 1–5 dni roboczych, szczególnie gdy wymagane są badania laboratoryjne (aflatoksyny, pestycydy). Uwzględnij ten czas buforowy w harmonogramie dostaw i poinformuj odbiorcę towaru o potencjalnych opóźnieniach. Koszt opłat BCP, ewentualnego przechowania towaru w chłodni oraz kosztów laboratorium powinien być wliczony w cenę kalkulacyjną importu. Skontaktuj się z nami, aby uzyskać wycenę kompleksowej obsługi celnej importu żywności do UK.

Co wynika z aktualnych zasad urzędowych

Import żywności i pasz wysokiego ryzyka nieanimalnego pochodzenia (HRNAO) do UK od 30 kwietnia 2024 roku wymaga: złożenia pre-notyfikacji CHED-P lub CHED-PP w systemie IPAFFS minimum 1 dzień roboczy przed przybyciem towaru do BCP, posiadania ważnego świadectwa fitosanitarnego wystawionego przez organ ochrony roślin kraju eksportującego, kierowania przesyłki przez wyznaczony BCP z infrastrukturą kontroli żywności roślinnej oraz uiszczenia opłat za kontrole BCP zgodnie z taryfą Defra. Zakres obowiązku zależy od kombinacji produktu i kraju pochodzenia wskazanej w aktualnej tabeli HRNAO publikowanej przez APHA i Defra. BTOM przewiduje dalsze rozszerzanie zakresu kontroli w kolejnych fazach. Niniejszy artykuł odzwierciedla stan prawny na dzień 2026-06-06. Skontaktuj się z agencją celną przed podjęciem działań.

FAQ — najczęściej zadawane pytania

Czy wszystkie importowane warzywa i owoce wymagają CHED-P?

Nie. CHED-P wymagany jest wyłącznie dla produktów sklasyfikowanych jako żywność i pasza wysokiego ryzyka nieanimalnego pochodzenia (HRNAO). Dotyczy to konkretnych kombinacji produktu i kraju pochodzenia opublikowanych na liście APHA/Defra. Na przykład świeże truskawki z Holandii nie wymagają CHED-P, podczas gdy suszone figi z Turcji lub orzeszki ziemne z Egiptu mogą już podlegać temu obowiązkowi. Przed importem zawsze sprawdzaj aktualizacje listy HRNAO na gov.uk.

Gdzie i jak złożyć zgłoszenie CHED-P przed importem do UK?

Zgłoszenie CHED-P składa się przez system IPAFFS (Import of Products, Animals, Food and Feed System) dostępny pod adresem ipaffs.defra.gov.uk. Importer lub jego agent celny musi założyć konto w IPAFFS, wypełnić formularz Common Health Entry Document ze szczegółami przesyłki i złożyć go minimum 1 dzień roboczy przed spodziewanym przybyciem towaru do UK. Po zatwierdzeniu zgłoszenia przez organ graniczny towar może zostać objęty kontrolą fizyczną, kontrolą dokumentacji lub zwolnieniem bezpośrednio. Źródło: gov.uk/guidance/import-plants-and-plant-products-from-non-eu-countries.

Co to są opłaty za kontrole BCP i ile wynoszą?

Opłaty za kontrole BCP (Border Control Post) są pobierane przez organ graniczny za przeprowadzenie inspekcji towarów objętych kontrolą na granicy UK. Zgodnie z BTOM opłaty za kontrolę granicznych produktów żywnościowych dla BCP w Anglii są ustalane przez Defra i publikowane na gov.uk. Wysokość opłat zależy od rodzaju i wielkości przesyłki oraz zakresu kontroli. Zawsze uwzględniaj te koszty w kalkulacji ceny importu. Aktualne stawki: gov.uk/government/publications/plant-health-import-inspection-fees.

Jaka jest różnica między CHED-P a świadectwem fitosanitarnym?

Świadectwo fitosanitarne (phytosanitary certificate) jest wydawane przez organ ochrony roślin kraju eksportującego i poświadcza, że produkt spełnia wymagania fitosanitarne kraju importu. CHED-P natomiast jest dokumentem generowanym przez importera lub agenta celnego w systemie IPAFFS w UK — jest to pre-notyfikacja przyjęcia towaru do BCP. Obydwa dokumenty są wymagane jednocześnie: świadectwo fitosanitarne dostarczane jest razem z towarem przez eksportera, a CHED-P składany elektronicznie przed przybyciem towaru przez importera UK.

Czy BTOM dotyczy importu z Polski (EU) do UK?

BTOM (Border Target Operating Model) stosuje się do wszystkich importów do Wielkiej Brytanii, w tym z państw UE włącznie z Polską. Produkty żywnościowe z kategorii HRNAO importowane z Polski do UK podlegają tym samym wymogom CHED-P i IPAFFS co produkty z krajów trzecich. Jednak w praktyce większość produktów HRNAO pochodzi z krajów spoza UE (np. Turcja, Egipt, Indie), które figurują na liście ryzyka APHA. Jeśli importujesz przez Polskę towar pochodzący pierwotnie z kraju trzeciego, kraj pochodzenia nadal determinuje wymagania HRNAO. Źródło: gov.uk/guidance/border-target-operating-model.

Źródła urzędowe

• High risk food and feed not of animal origin (HRNAO) — controlled by risk category — GOV.UK / APHA / Defra
• Import plants and plant products from non-EU countries — guidance — GOV.UK
• Border Target Operating Model (BTOM) — full guidance — GOV.UK