Import animal by-products (ABP) do UK – IPAFFS, health certificate i terminy zgłoszeń

Import ubocznych produktów zwierzęcych (animal by-products, ABP) do Wielkiej Brytanii należy do jednych z najbardziej rygorystycznie regulowanych kategorii towarów w handlu międzynarodowym. Obejmuje on szeroką grupę materiałów pochodzenia zwierzęcego, które nie są przeznaczone do spożycia przez ludzi — od żelatyny i tłuszczów technicznych, przez mączkę mięsno-kostną, kości i rogi, aż po odpadki poubojowe i produkty pszczelarskie niespełniające norm spożywczych. Każdy ładunek ABP wjeżdżający do UK musi zostać wcześniej zgłoszony za pośrednictwem systemu IPAFFS (Import of Products, Animals, Food and Feed System), otrzymać odpowiednie świadectwo zdrowia wystawione przez właściwy organ w kraju eksportu oraz przejść kontrolę sanitarną w wyznaczonym punkcie kontroli granicznej (Border Control Post, BCP). Brak terminowej notyfikacji, błędna kategoria towaru lub niekompletna dokumentacja grożą zatrzymaniem przesyłki, kosztownymi opóźnieniami, a w skrajnych przypadkach — zwrotem lub utylizacją całego ładunku na koszt importera. Ten przewodnik wyjaśnia krok po kroku, jak prawidłowo przeprowadzić import ABP do UK, czego oczekują służby graniczne i jak agencja celna może pomóc w dopełnieniu wszystkich formalności.

Czym są animal by-products (ABP) i dlaczego podlegają szczególnym regulacjom?

ABP to materiały zwierzęce nieprzeznaczone do spożycia przez ludzi. Ich szczególny status wynika z potencjalnego ryzyka sanitarnego: mogą przenosić choroby zakaźne, takie jak BSE (choroba szalonych krów), pryszczyca czy afrykański pomór świń. Dlatego zarówno w UK (Regulation EC 1069/2009 zachowane w prawie krajowym po Brexicie), jak i w UE obowiązuje trójstopniowy system kategoryzacji ryzyka.

Kategorie ABP

Kategoria	Poziom ryzyka	Przykłady	Dozwolone zastosowania
Kategoria 1 (Kat. 1)	Najwyższe	Materiały z BSE-positive, odpady kuchenne z transportu lotniczego	Utylizacja, spalanie
Kategoria 2 (Kat. 2)	Wysokie	Obornik, treść żołądkowa, odpady z rzeźni (inne niż Kat. 1)	Kompostowanie, produkcja biogazu, nawozy organiczne po obróbce
Kategoria 3 (Kat. 3)	Najniższe	Skóry, kości, żelatyna, tłuszcze techniczne z ubojni, karma dla zwierząt	Karma dla zwierząt, nawozy, produkty techniczne

Zdecydowana większość importu handlowego dotyczy Kategorii 3 — to żelatyna spożywcza (HS 3503), tłuszcze techniczne (HS 1501–1506), mączka mięsna i kostna (HS 2301), rogi i kości (HS 0506), a także oleje rybne (HS 1504). Towary Kat. 1 i Kat. 2 mogą wjechać do UK wyłącznie w ściśle określonych celach (utylizacja) i wymagają dodatkowych zezwoleń.

IPAFFS — obowiązek pre-notyfikacji i terminy

IPAFFS (Import of Products, Animals, Food and Feed System) to brytyjski system informatyczny zastępujący unijny TRACES. Jest jedyną legalną ścieżką do zgłoszenia importu ABP do UK z krajów trzecich oraz z UE.

Kto musi złożyć notyfikację?

Obowiązek złożenia Common Health Entry Document (CHED) w systemie IPAFFS spoczywa na importerze lub jego upoważnionym przedstawicielu (agencji celnej). Zgłoszenie musi zostać złożone co najmniej 1 dzień roboczy przed planowanym przybyciem przesyłki do BCP. W praktyce dla ładunków przybywających w poniedziałek notyfikację należy złożyć najpóźniej w poprzedni piątek do południa — wiele BCP nie akceptuje zgłoszeń złożonych po godzinach biurowych.

Jak złożyć notyfikację w IPAFFS?

1. Zarejestruj się na portalu IPAFFS pod adresem: https://www.gov.uk/guidance/import-of-products-animals-food-and-feed-system
2. Wybierz odpowiedni typ CHED: CHED-P (produkty zwierzęce), CHED-A (żywe zwierzęta), CHED-D (żywność i pasza niebędąca pochodzenia zwierzęcego)
3. Wypełnij dane ładunku: kraj pochodzenia, kategoria ABP, kod HS, waga, certyfikat zdrowia
4. Wskaż docelowy BCP, przez który wjedzie przesyłka
5. Prześlij i zachowaj numer referencyjny CHED — będzie wymagany przy kontroli granicznej

Jakie dokumenty są wymagane przy imporcie ABP?

Kompletna dokumentacja to fundament sprawnej odprawy. Dla większości przesyłek ABP z krajów trzecich (w tym z UE po Brexicie) wymagane są:

Dokument	Kto wystawia	Uwagi
Health Certificate (świadectwo zdrowia)	Oficjalny weterynarz w kraju eksportu	Musi być zgodny z wzorem zatwierdzonym przez UK
CHED w IPAFFS	Importer / agencja celna	Min. 1 dzień roboczy przed przybyciem
Commercial Invoice (faktura handlowa)	Eksporter	Z opisem towaru, kodem HS, wartością
Packing List (lista pakowania)	Eksporter	Wagi netto/brutto, ilości
—	Export Health Certificate (EHC)	Jw. — w niektórych krajach to ten sam dokument co Health Certificate
SAD / Entry Summary Declaration	Agencja celna	Zgłoszenie celne w systemie CDS (Customs Declaration Service)

Świadectwo zdrowia musi odpowiadać aktualnym wymogom UK — wzory dostępne są w bazie danych DAERA (Department of Agriculture, Environment and Rural Affairs) lub APHA (Animal and Plant Health Agency). Dla produktów z UE obowiązują odrębne wzory niż dla krajów poza UE — sprawdź aktualną listę zatwierdzeń przed zleceniem wystawienia dokumentu.

Kontrola w BCP — co sprawdzają służby graniczne?

Po przybyciu do UK każda przesyłka ABP jest kierowana do BCP, gdzie przeprowadzana jest kontrola trójstopniowa:

1. Kontrola dokumentów (Documentary Check)

Urzędnik weterynarii weryfikuje CHED, świadectwo zdrowia i fakturę. Sprawdza zgodność danych (kraj pochodzenia, kategoria, waga, gatunki zwierząt, przeznaczenie towaru).

2. Kontrola tożsamości (Identity Check)

Porównanie zawartości przesyłki z opisem w dokumentach. Urzędnik sprawdza oznakowanie opakowań, kolory worków (Kat. 1 = czarny, Kat. 2 = żółty, Kat. 3 = zielony) oraz plomby.

3. Kontrola fizyczna (Physical Check)

Pobierany jest próbka towaru do badań laboratoryjnych. Częstotliwość kontroli fizycznych zależy od kategorii ryzyka produktu i kraju pochodzenia — dla Kat. 3 z krajów o niskim ryzyku może wynosić 1–5%, dla Kat. 1 — 100%.

Czas oczekiwania na wyniki badań laboratoryjnych może wynosić od kilku godzin do kilku dni. W tym czasie towar musi pozostawać w strefie BCP (na koszt importera — opłaty za przechowywanie i obsługę nalicza operator BCP).

Kary za brak notyfikacji lub błędy w IPAFFS

Niespełnienie wymogów IPAFFS lub błędy w dokumentacji mogą skutkować:

• Zatrzymaniem przesyłki — do czasu uzupełnienia dokumentów lub wyjaśnienia niezgodności
• Odmową wjazdu — przesyłka odsyłana do kraju wysyłki lub kierowana do utylizacji
• Grzywnami administracyjnymi — nakładanymi przez APHA lub organy graniczne
• Kosztami magazynowania w BCP — często kilkaset funtów dziennie
• Blokadą kolejnych przesyłek — podmiot może zostać wpisany na listę podmiotów podwyższonego ryzyka

Zgodnie z UK Regulation on Animal By-Products (The Animal By-Products (Enforcement) (England) Regulations 2013 i odpowiedniki dla Szkocji, Walii i Irlandii Płn.) za import ABP bez zgłoszenia grozi kara do 5 000 GBP lub postępowanie karne.

Typowe błędy przy imporcie ABP — i jak ich unikać

Najczęstsze błędy, które widzimy przy imporcie ABP z Polski i innych krajów UE do UK:

1. Złożenie CHED zbyt późno — notyfikacja złożona w dniu przyjazdu jest odrzucana przez BCP
2. Błędna kategoria ABP — np. klasyfikacja materiału Kat. 2 jako Kat. 3 skutkuje natychmiastowym zatrzymaniem
3. Niezgodność między świadectwem zdrowia a fakturą — różne opisy gatunków, wagi lub przeznaczenia
4. Brak zatwierdzonego wzoru świadectwa zdrowia — UK regularnie aktualizuje listę zatwierdzonych wzorów
5. Import przez nieautoryzowany punkt wjazdu — przesyłki ABP mogą wjeżdżać TYLKO przez wyznaczone BCP (np. Dover Western Docks, Heathrow, Tilbury)

Koszty odprawy ABP do UK

Odprawa importowa ABP obejmuje standardowe opłaty celne oraz dodatkowe koszty związane z kontrolą weterynaryjną:

Usługa	Orientacyjny koszt
Odprawa celna importowa	45–150 £
Opłata BCP za kontrolę dokumentów i tożsamości	30–80 £
Opłata za kontrolę fizyczną (jeśli wymagana)	100–300 £ (zależy od wagi i kategorii)
Przechowywanie w BCP (jeśli wymagane)	50–200 £/dobę

Podane widełki są orientacyjne — dokładna wycena po przesłaniu dokumentów.

Łączny koszt obsługi przesyłki ABP przez doświadczoną agencję celną (bez opłat BCP) to zazwyczaj 45–150 £ za odprawę, w zależności od złożoności dokumentacji i liczby pozycji towarowych.