Podrobione towary na granicy UK — zatrzymanie przez Border Force i ochrona IP

Jak Border Force wykrywa i zatrzymuje towary naruszające prawa IP

Border Force — wykonawczy organ HMRC odpowiedzialny za kontrolę graniczną w UK — posiada uprawnienia ustawowe do zatrzymywania przesyłek podejrzanych o naruszenie praw własności intelektualnej. Uprawnienia te wynikają z Trade Marks Act 1994, Copyright, Designs and Patents Act 1988 oraz przepisów wdrażających unijne rozporządzenia o prawach IP obowiązujących w UK przed Brexitem, a następnie zachowanych w krajowym porządku prawnym.

Wykrywanie podróbek i towarów pirackich odbywa się wielotorowo. Border Force stosuje analizę ryzyka opartą na profilach importerów, krajach pochodzenia, rodzajach towarów i historii deklaracji celnych. Przesyłki z krajów o wysokim wskaźniku podrabiania (przede wszystkim Chiny, Hongkong, Turcja, Indie, Bangladesz) są skanowane z wyższą częstotliwością. Obok analizy ryzyka funkcjonuje system zgłoszeń od właścicieli praw IP — tzw. Application for Action (AFA), który obliguje Border Force do aktywnego zatrzymywania określonych kategorii towarów na wniosek uprawnionego.

Zgodnie z wytycznymi gov.uk, Border Force współpracuje ściśle z HMRC Intelligence, Trading Standards oraz z UK Intellectual Property Office (UKIPO) przy identyfikacji i obsłudze spraw związanych z naruszeniami IP. Dla importerów oznacza to, że kontrola IP na granicy nie jest zdarzeniem losowym — jest wynikiem systemowej analizy danych celnych. Podanie fałszywych danych w faktura handlowa a weryfikacja IP (commercial invoice) zwiększa ryzyko szczegółowej kontroli.

Po zatrzymaniu przesyłki Border Force dokonuje oględzin towaru i ocenia, czy zachodzi podejrzenie naruszenia IP. Jeśli tak — importer i właściciel praw IP (jeśli zarejestrowany w AFA) są powiadamiani. Dalsze działania zależą od odpowiedzi importera. Źródło: gov.uk/guidance/importing-goods-that-infringe-intellectual-property-rights.

Rodzaje naruszeń IP na granicy UK — podróbki, piractwo, wzory przemysłowe

Border Force może zatrzymać towary naruszające kilka kategorii praw własności intelektualnej chronionych prawem UK. Ważne jest rozumienie, że ochrona celna IP nie dotyczy wyłącznie podróbek torebek luksusowych marek — obejmuje znacznie szerszy zakres produktów.

Naruszenia znaków towarowych

Najczęstsza kategoria — towary opatrzone znakiem towarowym bez zgody właściciela. Dotyczy to zarówno identycznych kopii (klasyczne podróbki), jak i towarów z podobnymi oznaczeniami mogącymi wprowadzać konsumentów w błąd co do pochodzenia. Znaki towarowe w UK są zarządzane przez UKIPO. Po Brexicie każdy znak towarowy musi być osobno zarejestrowany w UK — rejestracja w EUIPO (unijny znak towarowy) nie daje automatycznej ochrony na terenie Wielkiej Brytanii dla nowych zgłoszeń złożonych po 1 stycznia 2021 roku. Ochrona znaków towarowych wynika z Trade Marks Act 1994.

Pirackie kopie — naruszenie praw autorskich

Towary będące nieautoryzowanymi kopiami dzieł chronionych prawem autorskim: oprogramowanie na nośnikach fizycznych, filmy i muzyka na nośnikach DVD/Blu-ray, podręczniki, książki, gry komputerowe. Ochrona w UK wynika z Copyright, Designs and Patents Act 1988. Border Force ma uprawnienia do zatrzymania i zniszczenia takich towarów nawet jeśli importer twierdzi, że nie wiedział o naruszeniu.

Naruszenia wzorów przemysłowych i patentów

Towary kopiujące chronione wzory przemysłowe (design rights) lub wdrażające chronione wynalazki (patenty) mogą być przedmiotem działań celnych. W praktyce ta kategoria jest rzadsza na etapie kontroli celnej, ponieważ wymaga bardziej szczegółowej analizy technicznej. Niemniej właściciel patentu lub wzoru zarejestrowanego w UK może złożyć AFA i żądać zatrzymania przesyłek podejrzanych o naruszenie. Rejestr wzorów i patentów prowadzi UKIPO.

Zakres towarów — nie tylko luksus

Warto podkreślić: działania Border Force w zakresie IP obejmują między innymi fałszywe komponenty elektroniczne i elektryczne (co stwarza ryzyko bezpieczeństwa), podrabiane leki i suplementy diety, nieoryginalne części zamienne do pojazdów, podrobione produkty spożywcze i napoje (fake food), pirackие oprogramowanie i treści cyfrowe na nośnikach fizycznych. Polscy importerzy sprowadzający towary od niezweryfikowanych dostawców z krajów trzecich powinni uwzględnić to ryzyko przy analizie compliance. Prawidłowe podanie numer EORI w zgłoszeniu celnym to warunek konieczny, ale nie wystarczający — weryfikacja IP jest osobnym wymogiem. Źródło: gov.uk/guidance/importing-goods-that-infringe-intellectual-property-rights.

Procedura po zatrzymaniu towaru — co może zrobić importer

Po zatrzymaniu przez Border Force towaru podejrzanego o naruszenie IP uruchamia się sformalizowana procedura określona przez HMRC. Jej znajomość jest kluczowa dla importera, który chce bronić swojej pozycji lub zminimalizować skutki zatrzymania.

Krok 1 — powiadomienie importera

Border Force powiadamia importera (lub jego agenta celnego) o zatrzymaniu przesyłki i podejrzeniu naruszenia praw IP. Powiadomienie wskazuje rodzaj naruszenia i dane właściciela praw IP, jeśli jest zarejestrowany w systemie AFA. Jednocześnie — jeśli właściciel praw jest zarejestrowany w AFA — Border Force powiadamia również właściciela marki o zatrzymaniu przesyłki.

Krok 2 — 10 dni roboczych na sprzeciw

Importer ma 10 dni roboczych (working days) od daty powiadomienia na złożenie pisemnego sprzeciwu wobec zatrzymania. Sprzeciw powinien zawierać dowody na to, że towary są autentyczne lub że nie naruszają wskazanych praw IP — np. licencje, umowy z właścicielem marki, certyfikaty autentyczności, dowody zakupu od autoryzowanego dystrybutora. Brak odpowiedzi w terminie 10 dni roboczych traktowany jest jako zgoda importera na zniszczenie towaru.

Krok 3 — zniszczenie lub zwolnienie towaru

Jeśli importer nie złoży sprzeciwu lub wycofa sprzeciw — towar zostaje zniszczony. Zniszczenie odbywa się bez konieczności wszczynania postępowania sądowego (tzw. simplified procedure). Koszty przechowania i zniszczenia ponosi importer. Jeśli importer złoży sprzeciw i nie wycofuje go, właściciel praw IP musi w ciągu kolejnych 10 dni roboczych wszcząć postępowanie sądowe, aby uniemożliwić zwolnienie towaru. W przypadku braku postępowania sądowego towar jest zwalniany importerowi.

Rola agenta celnego

Agenci celni działający jako bezpośredni przedstawiciel lub pośredni przedstawiciel importera mogą odbierać powiadomienia od Border Force. Dlatego szczególnie ważna jest precyzyjna CDS deklaracja celna UK z poprawnymi danymi importera — błędne dane opóźniają powiadomienie i mogą skutkować upływem terminu na sprzeciw. Źródło: gov.uk/guidance/importing-goods-that-infringe-intellectual-property-rights.

Application for Action (AFA) — jak właściciel marki rejestruje ochronę celną

Application for Action (AFA) to mechanizm, dzięki któremu właściciele praw IP mogą proaktywnie chronić swoje marki i produkty na granicy UK. AFA składa się do HMRC — po akceptacji Border Force jest zobowiązany do aktywnego poszukiwania i zatrzymywania przesyłek naruszających zgłoszone prawa IP.

Kto może złożyć AFA

AFA może złożyć każdy właściciel praw IP chronionych w UK: właściciele znaków towarowych UK (zarejestrowanych w UKIPO), właściciele praw autorskich do konkretnych dzieł (oprogramowanie, treści audiowizualne, wydawnictwa), właściciele zarejestrowanych wzorów przemysłowych UK, właściciele patentów UK. Ważna uwaga dla polskich i europejskich firm: ochrona celna AFA w UK działa wyłącznie na podstawie praw zarejestrowanych w UK. Unijny znak towarowy (EUTM) zarejestrowany w EUIPO nie uprawnia do złożenia AFA dla granicy UK — konieczna jest rejestracja w UKIPO.

Jak złożyć AFA — procedura

Wniosek AFA składa się do HMRC. Zgodnie z wytycznymi gov.uk formularz zawiera: dane właściciela praw IP, opis chronionych praw (numery rejestracyjne, klasy towarowe), szczegółowy opis towarów oryginalnych i sposobu ich identyfikacji, przykłady podróbek lub pirackich kopii (jeśli dostępne), kraje produkcji i szlaki tranzytowe, przez które towary mogą być importowane do UK. AFA jest bezpłatne — HMRC nie pobiera opłaty za rejestrację. Decyzja HMRC o akceptacji AFA jest zazwyczaj wydawana w ciągu kilku tygodni od złożenia kompletnego wniosku. Zarejestrowany AFA jest ważny przez określony czas i podlega odnowieniu.

Działanie AFA w praktyce

Po rejestracji AFA, Border Force przy kontroli przesyłek sprawdza aktywne zgłoszenia i zatrzymuje towary pasujące do profilu naruszenia wskazanego przez właściciela marki. Właściciel marki jest niezwłocznie powiadamiany o każdym zatrzymaniu. Ma wtedy możliwość oceny próbki towaru i potwierdzenia naruszenia (lub jego braku). Firmy z status AEO a kontrole celne UK mają wzmocnione relacje z HMRC, co może ułatwiać komunikację w przypadku sporów IP. Źródło: gov.uk/guidance/importing-goods-that-infringe-intellectual-property-rights.

Brexit a ochrona IP w UK — unijne znaki towarowe już nie wystarczą

Brexit miał fundamentalne znaczenie dla systemu ochrony własności intelektualnej w kontekście handlu UK–UE. Zrozumienie nowego podziału jest kluczowe zarówno dla właścicieli marek chcących chronić swoje produkty w UK, jak i dla importerów, którzy chcą wiedzieć, czy posiadane licencje obejmują UK.

Sprzed Brexitu — jeden system europejski

Do 31 grudnia 2020 roku UK było częścią europejskiego systemu IP zarządzanego przez EUIPO (Urząd Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej). Unijny znak towarowy (EUTM) zarejestrowany w EUIPO automatycznie obejmował swoją ochroną terytorium UK. To samo dotyczyło wspólnotowych wzorów przemysłowych (RCD — Registered Community Design) zarządzanych przez EUIPO.

Po Brexicie — dwa odrębne systemy

Od 1 stycznia 2021 roku UK i UE posiadają całkowicie odrębne systemy ochrony znaków towarowych i wzorów. Nowe zgłoszenia znaków towarowych w EUIPO nie obejmują UK — konieczna jest osobna rejestracja w UKIPO. Właściciele EUTM zarejestrowanych przed 1 stycznia 2021 roku otrzymali automatycznie tzw. comparable UK trade marks — odpowiedniki UK z tą samą datą pierwszeństwa. Te automatyczne odpowiedniki pozostają ważne i mogą stanowić podstawę do AFA w UK. Firmy, które zarejestrowały EUTM po 1 stycznia 2021 roku lub dopiero planują rejestrację, muszą złożyć osobne zgłoszenie w UKIPO. UKIPO (Intellectual Property Office) z siedzibą w Newport jest organem zarządzającym rejestrem znaków towarowych, patentów i wzorów w UK. Jego strona internetowa: gov.uk/government/organisations/intellectual-property-office.

Implikacje dla polskich importerów i eksporterów

Polscy importerzy sprowadzający towary do UK muszą upewnić się, że posiadają ważne licencje na prawa IP obowiązujące w UK — nie wystarczy licencja obejmująca unijny znak towarowy. Polscy eksporterzy dystrybuujący towary markowe powinni zweryfikować, czy licencja producenta obejmuje terytorium UK jako odrębną jurysdykcję. Szczególnie wrażliwe sektory: odzież i obuwie markowe, kosmetyki, elektronika użytkowa, gry i oprogramowanie, produkty farmaceutyczne i suplementy. Prawidłowa obsługa celna importu UK i compliance obejmuje weryfikację statusu IP importowanych towarów na etapie planowania łańcucha dostaw, nie dopiero po zatrzymaniu przez Border Force. Źródło: gov.uk/government/organisations/intellectual-property-office.

Konsekwencje dla importera — kary, konfiskata, ściganie karne

Import towarów naruszających prawa IP do UK niesie ze sobą konsekwencje na wielu poziomach — od administracyjnych (zatrzymanie i zniszczenie towaru) po karne (postępowanie sądowe i pozbawienie wolności). Nieznajomość prawa nie jest okolicznością łagodzącą.

Konfiskata i zniszczenie towaru

Podstawową konsekwencją jest zatrzymanie i zniszczenie towaru przez Border Force. Importer traci wartość towaru bez odszkodowania. Koszty przechowania w magazynie celnym oraz koszty zniszczenia są fakturowane importerowi. W przypadku dużych przesyłek koszty te mogą być znaczące. Towar nie jest zwracany importerowi nawet jeśli twierdzi, że zapłacił za niego w dobrej wierze — prawo UK nie przewiduje takiego wyjątku.

Odpowiedzialność cywilna

Właściciel praw IP może wnieść do sądu cywilnego powództwo o odszkodowanie za naruszenie IP. Sądy UK mogą zasądzić odszkodowanie obejmujące utracone zyski właściciela marki, zyski importera z tytułu sprzedaży podrobionych towarów (account of profits), koszty procesu. Powództwa cywilne są niezależne od postępowania karnego i mogą być prowadzone jednocześnie.

Odpowiedzialność karna

Trade Marks Act 1994 (sekcja 92) penalizuje handel towarami oznaczonymi podrobionym znakiem towarowym. Maksymalna kara: 10 lat pozbawienia wolności i/lub nieograniczona grzywna (po reformie kara więzienia w magistrates court: do 6 miesięcy; w Crown Court: do 10 lat). Copyright, Designs and Patents Act 1988 penalizuje handel pirackimi kopiami dzieł chronionych prawem autorskim — podobne sankcje. Postępowanie karne prowadzi Crown Prosecution Service (CPS) lub Trading Standards, nierzadko we współpracy z HMRC Intelligence. Rejestracja handlowa importera i historia deklaracji celnych są uwzględniane przy ocenie skali i umyślności naruszenia.

Długoterminowe konsekwencje handlowe

Poza karami formalnymi, importer skazany za naruszenie IP może zostać umieszczony na liście podmiotów objętych wzmożoną kontrolą celną, utracić status AEO lub możliwość jego uzyskania, napotkać trudności w uzyskaniu kredytu kupieckiego od dostawców, stracić reputację handlową. Podmioty działające w ramach procedur celnych z CDS deklaracja celna UK są identyfikowane po numerze EORI — historia naruszeń jest przypisana do podmiotu. Źródło: gov.uk/guidance/importing-goods-that-infringe-intellectual-property-rights.

Co wynika z aktualnych zasad urzędowych — podsumowanie

Border Force UK jest uprawniony do zatrzymywania, przetrzymywania i niszczenia towarów importowanych do UK, które naruszają prawa własności intelektualnej — znaki towarowe, prawa autorskie, wzory przemysłowe i patenty. Właściciele praw IP mogą rejestrować ochronę celną poprzez bezpłatny mechanizm AFA (Application for Action) składany do HMRC. Po zatrzymaniu importer ma 10 dni roboczych na wniesienie sprzeciwu — brak reakcji oznacza zniszczenie towaru na jego koszt. Po Brexicie ochrona IP w UK działa w oparciu o odrębny system krajowy zarządzany przez UKIPO — unijne znaki towarowe zarejestrowane po 1 stycznia 2021 roku nie dają automatycznej ochrony w UK. Konsekwencje dla importera: konfiskata towaru, koszty zniszczenia, odpowiedzialność cywilna i karna do 10 lat pozbawienia wolności. Nieumyślne naruszenie IP nie jest automatycznie okolicznością wyłączającą odpowiedzialność — kluczowa jest due diligence przy weryfikacji dostawców. Niniejszy artykuł odzwierciedla stan prawny na dzień 2026-06-06. Skontaktuj się z agencją celną przed podjęciem działań.

FAQ — najczęściej zadawane pytania

Co to jest Application for Action (AFA) i jak chroni markę w UK?

Application for Action (AFA) to wniosek składany przez właściciela praw IP do HMRC, na podstawie którego Border Force jest zobowiązany do zatrzymywania i przetrzymywania przesyłek podejrzanych o naruszenie tych praw. Wniosek składa się online lub pisemnie do HMRC. Po akceptacji przez HMRC, wszystkie przesyłki podejrzane o naruszenie są automatycznie wstrzymywane przez Border Force i właściciel marki jest powiadamiany. AFA jest bezpłatne. Źródło: gov.uk/guidance/importing-goods-that-infringe-intellectual-property-rights.

Co dzieje się z towarem zatrzymanym przez Border Force za naruszenie IP?

Po zatrzymaniu przez Border Force, HMRC powiadamia importera o podejrzeniu naruszenia praw IP. Importer ma 10 dni roboczych na złożenie sprzeciwu. Jeśli importer nie złoży sprzeciwu lub sprzeciw zostanie odrzucony, towar zostaje zniszczony na koszt importera. Zniszczenie odbywa się bez postępowania sądowego, jeśli importer wyrazi zgodę lub nie odpowie w terminie (tzw. simplified procedure). Źródło: gov.uk/guidance/importing-goods-that-infringe-intellectual-property-rights.

Czy unijny znak towarowy chroni przed podróbkami importowanymi do UK?

Nie. Po Brexicie, unijny znak towarowy (EUTM) zarejestrowany w EUIPO nie obejmuje automatycznie ochrony na terenie Wielkiej Brytanii. Aby marka była chroniona w UK i mógł z niej skorzystać mechanizm AFA Border Force, należy posiadać odrębny znak towarowy UK zarejestrowany w UKIPO (Intellectual Property Office). Firmy, które miały EUTM przed 1 stycznia 2021 roku, otrzymały automatyczne odpowiedniki UK (tzw. comparable trade marks), jednak nowe zgłoszenia wymagają osobnej rejestracji. Źródło: gov.uk/government/organisations/intellectual-property-office.

Jakie konsekwencje grożą importerowi sprowadzającemu towary podrobione do UK?

Konsekwencje obejmują: (1) zatrzymanie i zniszczenie towaru przez Border Force bez odszkodowania, (2) obciążenie kosztami przechowania i zniszczenia, (3) postępowanie karne na podstawie Trade Marks Act 1994 i Copyright, Designs and Patents Act 1988 — kara do 10 lat pozbawienia wolności i/lub nieograniczona grzywna, (4) skierowanie sprawy do Trading Standards, (5) powództwo cywilne właściciela marki o odszkodowanie. Nieznajomość prawa nie jest okolicznością łagodzącą. Źródło: gov.uk/guidance/importing-goods-that-infringe-intellectual-property-rights.

Jak uniknąć nieumyślnego importu towarów naruszających prawa IP do UK?

Kluczowe działania zapobiegawcze: (1) weryfikuj dostawców — sprawdź, czy są autoryzowanymi dystrybutorami lub producentami, (2) sprawdź rejestry znaków towarowych UK w UKIPO przed importem nowych produktów, (3) wymagaj od dostawcy deklaracji zgodności IP i certyfikatów autentyczności, (4) przy zakupach z Azji zachowaj szczególną ostrożność — to główne źródło towarów podrabianych, (5) skonsultuj z agencją celną przed pierwszym importem nowej kategorii towarów. Więcej o compliance: obsługa celna importu UK i compliance. Źródło: gov.uk/guidance/importing-goods-that-infringe-intellectual-property-rights.

Źródła urzędowe

• Importing goods that infringe intellectual property rights — HMRC guidance — GOV.UK
• Intellectual Property Office (UKIPO) — GOV.UK

Słownik pojęć użytych w artykule

AFA (Application for Action)

Bezpłatny wniosek właściciela praw IP do HMRC, zobowiązujący Border Force do aktywnego przechwytywania towarów naruszających wskazane prawa IP na granicy UK.

Border Force

Wykonawczy organ HMRC odpowiedzialny za kontrolę graniczną w UK — odprawy celne, kontrolę osób i towarów na portach lotniczych, portach morskich i w tunelu pod kanałem La Manche.

EUTM (European Union Trade Mark)

Unijny znak towarowy zarejestrowany w EUIPO, obejmujący ochroną terytorium wszystkich państw członkowskich UE. Po Brexicie nie obejmuje automatycznie terytorium UK dla nowych zgłoszeń.

IP (Intellectual Property — własność intelektualna)

Prawa wyłączne do wytworów intelektu: znaki towarowe, prawa autorskie, patenty, wzory przemysłowe. W UK chronione odpowiednio przez Trade Marks Act 1994, Copyright, Designs and Patents Act 1988 i Patents Act 1977.

UKIPO (UK Intellectual Property Office)

Urząd zarządzający rejestrem znaków towarowych, patentów i wzorów przemysłowych w Wielkiej Brytanii. Siedziba: Newport, Walia. Strona: gov.uk/government/organisations/intellectual-property-office.

Simplified procedure (procedura uproszczona)

Tryb zniszczenia zatrzymanego towaru IP bez postępowania sądowego — stosowany gdy importer nie złożył sprzeciwu lub wyraził zgodę na zniszczenie w ciągu 10 dni roboczych od powiadomienia.

Trading Standards

Lokalne organy egzekwowania prawa konsumenckiego i handlowego w UK, współpracujące z Border Force i HMRC przy ściganiu naruszeń IP na rynku krajowym.