EU CBAM vs UK CBAM — porównanie…

Zakres towarowy — co obejmuje EU CBAM a co UK CBAM

Pierwszy punkt porównania to zakres sektorowy. EU CBAM i UK CBAM są do siebie zbliżone, ale nie identyczne. EU CBAM (Rozporządzenie 2023/956, Załącznik I) wymienia precyzyjnie sektory i kody CN towarów objętych mechanizmem. UK CBAM konsultacja z 2024 roku wymieniła te same sektory plus kilka dodatkowych (ceramika, szkło). Różnica w zakresie oznacza, że polska firma może być objęta UK CBAM dla produktów, które nie wchodzą w zakres EU CBAM — i odwrotnie.

EU CBAM — sektory i kody CN (prawo obowiązujące)

EU CBAM (Rozporządzenie 2023/956, Załącznik I) obejmuje następujące sektory:

Cement — wybrane kody CN: 2523, 2507, 2710 i inne klinkiery
Energia elektryczna — CN 2716 00 00
Nawozy — CN 2808, 3102, 3105 i wybrane z 3101, 2814
Żelazo i stal — działy CN 72 i wybrane z 73 (rury, profile, arkusze)
Aluminium — działy CN 76 i wybrane z 73
Wodór — CN 2804 10 00

Pełna lista z precyzyjnymi kodami CN jest zawarta w Załączniku I do Rozporządzenia 2023/956, dostępna na EUR-Lex: eur-lex.europa.eu — Rozporządzenie 2023/956. Zakres EU CBAM jest prawem ostatecznym — nie podlega dalszym konsultacjom.

Nawozy azotowe eksportowane do EU przez polskich producentów (np. do Niemiec, Holandii) są wyłączone z EU CBAM jeśli polska instalacja jest objęta EU ETS — zasada ta stanowi, że instalacje unijne objęte EU ETS są traktowane jak producenci krajowi. Eksport PL→UK jest traktowany jako eksport do państwa trzeciego i podlega UK CBAM po stronie importera UK.

UK CBAM — sektory uchwalone (Finance Act 2026)

UK CBAM (Finance Act 2026) obejmuje następujące sektory:

Żelazo i stal
Aluminium
Nawozy
Cement
Ceramika — sektor dodatkowy wobec EU CBAM
Szkło — sektor dodatkowy wobec EU CBAM
Wodór

Kody HS dla UK CBAM zostaną opublikowane przez HMRC w przepisach wykonawczych. Rząd UK opiera się na kodach HS UK Trade Tariff — zbliżonych, ale nie identycznych z kodami CN EU (UK Trade Tariff ma własną 10-cyfrową strukturę).

UWAGA: Przepisy wykonawcze HMRC dookreślą finalną listę kodów HS — śledź gov.uk/government/collections/carbon-border-adjustment-mechanism. Źródło: Finance Act 2026.

Metodologia emisji — EU CBAM vs UK CBAM: podobieństwa i różnice

Metodologia obliczania wbudowanej emisji (embedded carbon) to serce systemu CBAM — od niej zależy, ile certyfikatów musi kupić importer i jakie dane musi dostarczyć eksporter. EU CBAM ma szczegółową metodologię zapisaną w Rozporządzeniu Wykonawczym (EU) 2023/1773 (faza przejściowa) i Rozporządzeniu Delegowanym doprecyzowującym metodologię emisji wbudowanych. UK CBAM na etapie konsultacji zapowiedział, że będzie wzorował swoją metodologię na EU CBAM — ale z modyfikacjami uwzględniającymi specyfikę UK ETS zamiast EU ETS.

Emisje bezpośrednie i pośrednie — porównanie EU vs UK

EU CBAM: Rozporządzenie 2023/956 i Rozporządzenie Wykonawcze 2023/1773 rozróżniają emisje bezpośrednie (direct embedded emissions — ze spalania paliw i procesów chemicznych w instalacji) i emisje pośrednie (indirect embedded emissions — z energii elektrycznej zużytej w instalacji). Dla nawozów i stali: EU CBAM obejmuje oba rodzaje emisji, ale metodologia pośrednich różni się sektorem. Stal: emisje pośrednie włączone dla produkcji na bazie energii elektrycznej (piece łukowe). Nawozy: emisje pośrednie włączone dla amoniaku.

UK CBAM (propozycja): Konsultacja z 2024 r. zapowiada podobne podejście — emisje bezpośrednie i pośrednie — z przelicznikami opartymi na UK grid carbon intensity (wskaźnik emisyjności sieci UK). Różnica: UK ETS i EU ETS mają różne ceny uprawnień, więc nawet identyczna tona emisji przekłada się na różny koszt certyfikatów CBAM.

Praktyczne znaczenie dla eksportera: jeśli dostarczasz dane emisji na potrzeby EU CBAM (importera EU), możesz tę samą dokumentację zaadaptować dla UK CBAM (importera UK) — ale metodologia pośrednich emisji może wymagać osobnych obliczeń z uwagi na różne wskaźniki grid intensity PL vs. UK grid.

Wartości domyślne — różne progi dla EU i UK

Dla eksporterów, którzy nie dostarczą własnych danych pomiarowych, EU CBAM stosuje wartości domyślne (default values) opublikowane przez Komisję Europejską w aktach wykonawczych. Wartości domyślne są celowo konserwatywne — wyższe niż rzeczywiste emisje nowoczesnych zakładów — by motywować do własnych pomiarów.

UK CBAM zapowiada własne wartości domyślne opublikowane przez HMRC, oparte na statystykach UK i danych branżowych. Mogą one różnić się od wartości EU — szczególnie dla sektorów, w których UK ma specyficzną strukturę produkcji (np. stal ze złomownicy vs. producent pierwotny).

Konsekwencja: firma eksportująca do obu rynków może mieć różne efektywne koszty CBAM dla importerów EU i UK za tę samą tonę produktu — jeśli wartości domyślne HMRC okażą się wyższe lub niższe od tych KE. Własne, udokumentowane dane pomiarowe eliminują tę asymetrię.

TODO: Zweryfikuj i zaktualizuj po publikacji wartości domyślnych UK CBAM przez HMRC.

Harmonogram i obowiązki — kluczowe różnice dla firm eksportujących na oba rynki

Dla polskiej firmy eksportującej jednocześnie do EU i UK różnica harmonogramów między EU CBAM a UK CBAM oznacza, że w 2026 roku firma jest już w pełnym reżimie EU CBAM (certyfikaty od 1 stycznia 2026), a jednocześnie przygotowuje się do UK CBAM planowanego na 2027. To nie double burden — to dwie osobne osi compliance, które można jednak obsługiwać z tym samym systemem monitorowania emisji po stronie produkcji.

Tabela porównawcza EU CBAM vs UK CBAM

<table><thead><tr><th>Kryterium</th><th>EU CBAM</th><th>UK CBAM (Finance Act 2026)</th></tr></thead><tbody><tr><td>Status prawny (2026-04-18)</td><td>Prawo obowiązujące — Rozporządzenie 2023/956</td><td>Prawo uchwalone — Finance Act 2026</td></tr><tr><td>Start certyfikatów</td><td>1.01.2026</td><td>1.01.2027</td></tr><tr><td>Faza przejściowa (samo raportowanie)</td><td>Oct 2023 – Dec 2025</td><td>Do potwierdzenia przez przepisy wykonawcze HMRC</td></tr><tr><td>Sektory</td><td>Stal, aluminium, nawozy, cement, energia, wodór</td><td>Jw. + ceramika i szkło</td></tr><tr><td>System emisji dla ceny certyfikatu</td><td>EU ETS</td><td>UK ETS</td></tr><tr><td>Organ regulacyjny</td><td>Komisja Europejska / CBAM Registry</td><td>HMRC / Government Gateway</td></tr><tr><td>Deklarant CBAM</td><td>Autoryzowany deklarant EU (importer EU)</td><td>Deklarant UK (importer UK)</td></tr><tr><td>Wartości domyślne</td><td>Opublikowane przez KE w Rozp. Wykonawczych</td><td>Zostaną opublikowane przez HMRC w przepisach wykonawczych 2026</td></tr></tbody></table>

UWAGA: Kolumna UK CBAM odzwierciedla Finance Act 2026 — przepisy wykonawcze HMRC dookreślą szczegóły techniczne. Zaktualizuj tabelę gdy HMRC opublikuje przepisy wykonawcze.

Jak zarządzać compliance dla obu rynków jednocześnie

Firma eksportująca stal lub nawozy zarówno do EU jak i UK może zoptymalizować wysiłek compliance przez wspólny system monitorowania emisji na poziomie instalacji produkcyjnej. Klucz to: jeden system pomiarowy (zużycie paliw, wskaźniki emisji) → dwa raporty emisji w wymaganym formacie (EU CBAM format dla importera EU, UK CBAM format dla importera UK).

Różnice do uwzględnienia:
• Kody towarów: EU używa CN (Nomenklatura Scalona), UK używa HS UK Trade Tariff — sprawdź mapowanie dla każdego produktu
• Cena certyfikatu: EU ETS i UK ETS mają różne ceny uprawnień — importerzy na obu rynkach zapłacą różne kwoty za tę samą tonę CO₂
• Terminy deklaracji: EU CBAM — roczna deklaracja do 31 maja roku następnego; UK CBAM — termin do potwierdzenia
• Język dokumentacji: EU CBAM akceptuje dokumenty w językach UE; UK CBAM będzie wymagał języka angielskiego

Agencja celna może koordynować przygotowanie dokumentacji CBAM dla obu rynków i informować o zmianach harmonogramu UK CBAM w miarę postępu legislacyjnego.

Ryzyko double compliance i jak je minimalizować

Double compliance — obowiązek równoczesnego spełnienia EU CBAM i UK CBAM — nie jest duplikacją kosztów dla eksportera, lecz wymaga przygotowania dwóch zestawów dokumentów emisji dla dwóch różnych importerów (unijnego i brytyjskiego). Koszt emisji ponosi importer — eksporter ponosi koszt dokumentacji i systemu monitorowania.

Ryzyka do zarządzania:
• Niezgodność metodologii: jeśli EU i UK przyjmą różne metody obliczenia emisji pośrednich, ta sama instalacja da dwa różne wskaźniki — obydwa poprawne, ale w różnych systemach
• Aktualizacje danych: wartości domyślne KE i HMRC mogą być aktualizowane — system firmy musi śledzić obie aktualizacje
• Ryzyko legislacyjne UK: UK CBAM może zostać opóźniony lub zmieniony — kontrakt eksportowy z importerem UK nie powinien teraz zawierać twardych zobowiązań dotyczących ceny CBAM

Rekomendacja: wpisz w umowy eksportowe klauzulę CBAM adjustment clause — korektę ceny transakcyjnej o zmianę kosztów certyfikatów CBAM po stronie importera, jeśli metodologia HMRC lub cena UK ETS znacząco odbiegnie od oczekiwań.

Co wynika z aktualnych zasad urzędowych

EU CBAM obowiązuje od 2023 i jest prawem twardym — polskie firmy eksportujące do EU muszą dostarczyć importerom EU dane emisji już teraz, certyfikaty są wymagane od 1 stycznia 2026. UK CBAM został uchwalony w Finance Act 2026 ze startem 1 stycznia 2027 i zbliżonym zakresem sektorowym, ale własną metodologią opartą na UK ETS. Firma eksportująca na oba rynki może zoptymalizować compliance przez jeden system monitorowania emisji na poziomie instalacji i dwa odrębne raporty — ale musi uwzględnić różnice w kodach towarów (CN vs. UK HS), cenach uprawnień i terminach deklaracji. Niniejszy artykuł odzwierciedla stan prawny na dzień 2026-04-18; przepisy wykonawcze HMRC do UK CBAM będą dookreślane. Skontaktuj się z agencją celną przed podjęciem działań.

FAQ — najczęściej zadawane pytania

Czy polska firma musi spełniać EU CBAM i UK CBAM jednocześnie?

Tak, jeśli eksportuje do obu rynków. EU CBAM obowiązuje przy eksporcie do krajów UE (importer EU spełnia EU CBAM). UK CBAM (Finance Act 2026, od 1 stycznia 2027) obejmie eksport do UK — importer UK będzie spełniać UK CBAM. Polska firma eksportująca dostarcza dane emisji importerowi na każdym rynku osobno.

Czy dane emisji przygotowane dla EU CBAM wystarczą dla UK CBAM?

Dane z tego samego systemu pomiarowego mogą być podstawą dla obu systemów, ale wymagają adaptacji: różne kody towarów (CN vs. HS UK), potencjalnie różne metodologie emisji pośrednich (EU ETS grid vs. UK ETS grid), różne formaty raportowania. Jeden system monitorowania emisji na poziomie instalacji to dobry punkt startowy — ale finalna dokumentacja dla importera UK będzie odrębna.

Kiedy EU CBAM a kiedy UK CBAM nakłada obowiązek zakupu certyfikatów?

EU CBAM: obowiązek zakupu i umorzenia certyfikatów od 1 stycznia 2026. UK CBAM: start certyfikatów od 1 stycznia 2027 (Finance Act 2026). EU CBAM miał fazę przejściową (samo raportowanie, bez certyfikatów) od oct 2023 do dec 2025 — analogiczne przepisy przejściowe UK CBAM zostaną określone w przepisach wykonawczych HMRC.

Jaka jest różnica między ceną certyfikatu EU CBAM a UK CBAM?

EU CBAM cena certyfikatu odzwierciedla cenę uprawnień do emisji w EU ETS. UK CBAM cena certyfikatu będzie odzwierciedlać cenę uprawnień UK ETS. EU ETS i UK ETS mają różne ceny — w efekcie ta sama tona emisji CO₂ może kosztować importera EU inaczej niż importera UK. Obie ceny zmieniają się w czasie.

Czy UK CBAM obejmie ceramikę i szkło, których EU CBAM nie obejmuje?

Tak — Finance Act 2026 (UK CBAM) obejmuje ceramikę i szkło jako sektory dodatkowe wobec EU CBAM. Dokładne kody HS dla ceramiki i szkła zostaną określone w przepisach wykonawczych HMRC — śledź gov.uk/government/collections/carbon-border-adjustment-mechanism.

Źródła urzędowe

Rozporządzenie (UE) 2023/956 — EU CBAM — EUR-Lex
EU CBAM — EC TAXUD — EC TAXUD
UK CBAM — GOV.UK guidance — GOV.UK
UK CBAM Consultation — GOV.UK — GOV.UK

easyclearance.pl

EU CBAM vs UK CBAM — porównanie obowiązków dla polskich eksporterów