UK CBAM dla stali i aluminium — jak obliczyć i zaraportować wbudowane emisje CO2

Co to jest embedded carbon (emisje wbudowane) i jak się oblicza

Embedded carbon (emisje wbudowane) to CO₂ i inne gazy cieplarniane (w przeliczeniu na ekwiwalent CO₂, tCO₂e) wyemitowane podczas produkcji 1 tony wyrobu stalowego lub aluminiowego — od wydobycia surowca po gotowy produkt opuszczający zakład. W terminologii UK CBAM (Finance Act 2026, s. 147) wyróżnia się emisje bezpośrednie (direct emissions — ze spalania paliw w procesie produkcji) i emisje pośrednie (indirect emissions — z energii elektrycznej zużytej do produkcji). Metodologia UK CBAM będzie bazować na podejściu analogicznym do EU CBAM, ze specyfiką dostosowaną do UK ETS. HMRC przepisy wykonawcze dotyczące metodologii są dookreślane w 2026 roku. Niniejszy artykuł odzwierciedla stan prawny na dzień 2026-04-18. Skontaktuj się z agencją celną przed podjęciem działań.

Emisje bezpośrednie (scope 1) w produkcji stali — piece łukowe i wielkie piece

Emisje bezpośrednie w stalowniach różnią się istotnie w zależności od technologii:

• Wielki piec (BF-BOF — Blast Furnace — Basic Oxygen Furnace): emisje bezpośrednie wynoszą typowo 1,5–2,2 tCO₂e/t surówki. Dominuje spalanie koksu i węgla jako reduktora. To najczęstsza technologia w polskich hutach (np. ArcelorMittal Poland).
• Piec elektryczny łukowy (EAF — Electric Arc Furnace): emisje bezpośrednie wynoszą typowo 0,04–0,1 tCO₂e/t stali. EAF wykorzystuje złom stalowy i energię elektryczną — emisje bezpośrednie są wielokrotnie niższe, ale emisje pośrednie (z energii) mogą być znaczące.

Uwaga: powyższe wartości są typowymi danymi branżowymi (World Steel Association) — nie są to progi UK CBAM. Faktyczne dane muszą pochodzić z systemów raportowania emisji zakładu (np. rejestr EU ETS, raporty GHG). quality_flag: needs_human_verify_cbam_benchmarks_steel.

Emisje wbudowane w aluminium — elektroliza i energia elektryczna

Produkcja aluminium pierwotnego metodą Halla-Héroult (elektroliza tlenku glinu) jest niezwykle energochłonna — zużycie energii elektrycznej wynosi typowo 13–16 MWh/t aluminium. Emisje wbudowane w 1 tonę aluminium pierwotnego zależą głównie od miksu energetycznego kraju produkcji:

• Aluminium z kraju o 100% energii węglowej: typowo 15–20 tCO₂e/t (głównie emisje pośrednie)
• Aluminium z kraju o miksie energetycznym UE: typowo 8–12 tCO₂e/t
• Aluminium z energii odnawialnej (hydro): typowo 1–4 tCO₂e/t

Dla aluminium wtórnego (z recyklingu złomu): emisje wynoszą typowo 0,5–1,5 tCO₂e/t — zdecydowanie niższe. UK CBAM ma uwzględniać tę różnicę. quality_flag: needs_human_verify_cbam_benchmarks_aluminium — podane wartości są typowymi danymi IAI (International Aluminium Institute), nie progami HMRC.

Niniejszy artykuł odzwierciedla stan prawny na dzień 2026-04-18. Skontaktuj się z agencją celną przed podjęciem działań.

Emisje pośrednie (scope 2) — jak prąd elektryczny wchodzi do obliczeń CBAM

W proponowanej metodologii UK CBAM (analogicznie do EU CBAM zgodnie z rozp. wykonawczym KE 2023/1773), emisje pośrednie z energii elektrycznej oblicza się mnożąc zużycie energii przez współczynnik emisyjności sieci elektrycznej (grid emission factor) kraju produkcji. Polska sieć elektroenergetyczna ma jeden z wyższych współczynników emisyjności w UE — ze względu na dominację węgla w miksie energetycznym. Oznacza to, że polskie stalownie EAF (piece łukowe) mogą mieć wyższe emisje pośrednie niż analogiczne zakłady w Skandynawii czy Francji.

Polska emisyjność sieci elektrycznej wynosi orientacyjnie 700–800 gCO₂/kWh (dane KOBiZE — Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami). quality_flag: needs_human_verify_cbam_grid_factor — oficjalny współczynnik dla UK CBAM zostanie określony przez HMRC w aktach wykonawczych.

Proponowane wymogi raportowania UK CBAM — co importer musi wykazać

Zgodnie z dokumentami konsultacyjnymi HMRC, importer UK objęty UK CBAM będzie zobowiązany do złożenia rocznej deklaracji CBAM zawierającej: wolumen importu (tony) dla każdego objętego kodu HS, łączne emisje wbudowane (tCO₂e) dla importowanych ilości oraz cenę uprawnień UK ETS, które należy zakupić. Dla poprawnego obliczenia emisji importer UK będzie potrzebował danych od eksportera — polskiej stalowni lub producenta aluminium. Oznacza to, że eksporter musi być gotowy dostarczyć dokument emisji (carbon declaration lub equivalent) zawierający: emisje bezpośrednie i pośrednie na tonę produktu, metodę obliczenia i źródło danych. Wszystkie wymogi są proponowane — ostateczna forma dokumentu określona zostanie w aktach wykonawczych do ustawy UK CBAM. Niniejszy artykuł odzwierciedla stan prawny na dzień 2026-04-18. Skontaktuj się z agencją celną przed podjęciem działań.

Dane, które eksporter musi przygotować dla importera UK — projekt dokumentacji

Polskie stalownie i producenci aluminium eksportujący do UK powinni już teraz zbierać następujące dane (przy założeniu, że zostaną one wymagane przez HMRC — proponowane):

1. Zużycie paliw na tonę produktu — koks, węgiel, gaz ziemny, olej — z rozbiciem na procesy technologiczne
2. Zużycie energii elektrycznej na tonę produktu — kWh/t, z podziałem na procesy
3. Współczynniki emisyjności paliw — standardowe wartości GHG Protocol lub IPCC, lub wartości zmierzone
4. Emisje bezpośrednie i pośrednie na tonę — wyrażone w tCO₂e/t
5. Certyfikacja lub weryfikacja przez audytora — HMRC może wymagać weryfikacji danych przez akredytowanego audytora GHG
6. Cena uprawnień EU ETS zapłacona (jeśli zakład jest objęty EU ETS) — dla odliczenia od zobowiązania UK CBAM

quality_flag: needs_human_verify_cbam_declaration_format — format dokumentu emisji CBAM zostanie określony w aktach wykonawczych UK CBAM; powyższe jest listą roboczą opartą na konsultacjach HMRC i analogii EU CBAM.

Domyślne wartości emisji CBAM — gdy eksporter nie dostarczy danych

Zarówno EU CBAM, jak i proponowany UK CBAM zakładają mechanizm domyślnych wartości emisji (default values) dla importerów, którzy nie są w stanie uzyskać danych rzeczywistych od eksportera. Domyślne wartości są wyższe niż typowe emisje efektywnych producentów — co stanowi zachętę do dostarczenia danych rzeczywistych.

W EU CBAM (analogia): domyślne wartości dla stali są zbliżone do globalnej średniej emisji sektorowych, obejmując górny kwartyl emisji. Dla aluminium pierwotnego domyślna wartość jest znacznie wyższa niż dla aluminium z recyklingu. UK CBAM ma przyjąć podobne podejście — quality_flag: needs_human_verify_cbam_default_values — konkretne wartości domyślne dla UK CBAM zostaną określone przez HMRC.

Wniosek praktyczny: polska stalownia lub producent aluminium, który dostarczy importerowi UK rzeczywiste dane emisji niższe od wartości domyślnych, umożliwia importerowi zapłacenie niższej opłaty CBAM — co stanowi przewagę konkurencyjną w negocjacjach cenowych.

EU ETS a UK CBAM — jak odliczyć zapłaconą cenę węglową

Polskie zakłady produkujące stal, aluminium lub nawozy są zazwyczaj objęte EU ETS (European Union Emissions Trading Scheme) — europejskim systemem handlu emisjami prowadzonym przez Komisję Europejską. W EU ETS zakłady kupują uprawnienia do emisji CO₂ (EUA — European Union Allowances) lub otrzymują je bezpłatnie w ramach przydziału. Zapłacona cena uprawnień EUA jest dowodem, że emisje zostały już 'wycenione' na poziomie UE. Finance Act 2026 (s. 149-150) przewiduje mechanizm 'carbon price relief' — możliwość odliczenia ceny węglowej zapłaconej w kraju produkcji od zobowiązania UK CBAM, co ogranicza podwójne opodatkowanie. Szczegółowe przepisy wykonawcze HMRC dotyczące mechanizmu odliczenia są dookreślane w 2026 roku. Niniejszy artykuł odzwierciedla stan prawny na dzień 2026-04-18. Skontaktuj się z agencją celną przed podjęciem działań.

Dokumentowanie zapłaconej ceny CO₂ w EU ETS — co przygotować

Aby importer UK mógł skorzystać z odliczenia ceny EU ETS od zobowiązania UK CBAM, eksporter musi dostarczyć dokumentację potwierdzającą: (1) że zakład jest objęty EU ETS (numer instalacji EU ETS, identyfikator w rejestrze), (2) ilość uprawnień EUA zakupionych lub umorzonych w danym roku sprawozdawczym, (3) cenę EUA zapłaconą — ewentualnie uśrednioną cenę rynkową EUA za dany rok.

Dokumentacja EU ETS jest składana przez zakład do Krajowego Administratora EU ETS (w Polsce: Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami — KOBiZE, www.kobize.pl i Ministerstwo Klimatu). Roczne raporty emisji i zweryfikowane plany monitorowania są dostępne dla zakładu i mogą stanowić podstawę dokumentacji CBAM.

quality_flag: needs_human_verify_cbam_euets_credit_format — format dokumentacji EU ETS akceptowanej przez HMRC zostanie określony w aktach wykonawczych UK CBAM.

Cena EUA vs cena UK ETS — różnica i implikacje dla CBAM

UK ETS (UK Emissions Trading Scheme) jest odrębnym systemem od EU ETS — po Brexicie UK uruchomiło własny rynek uprawnień do emisji. Ceny EUA (EU ETS) i UKA (UK ETS) mogą się różnić — w 2025 roku cena UKA była niższa niż EUA. Proponowany UK CBAM odlicza cenę węglową zapłaconą w kraju produkcji do wysokości odpowiadającej cenie UKA — co oznacza, że jeśli cena EUA jest wyższa niż UKA, eksporter 'nadpłacił' cenę węglową, ale odliczenie jest capped na poziomie UKA.

Ta różnica może mieć istotne znaczenie finansowe dla polskich producentów stali i aluminium kupujących drogie EUA. quality_flag: needs_human_verify_cbam_uka_eua_spread — mechanizm odliczenia i cap na UKA jest proponowany; zweryfikuj po enactment ustawy UK CBAM.

Dla porównania — EU CBAM: taxation-customs.ec.europa.eu/CBAM.

Jak przygotować stalownię lub zakład aluminium do UK CBAM — plan działania

UK CBAM wchodzi w życie 1 stycznia 2027 (Finance Act 2026) — polskie zakłady eksportujące stal lub aluminium do UK powinny traktować rok 2026 jako rok przygotowawczy. Poniżej przedstawiamy praktyczny plan działania — oparty na Finance Act 2026 i doświadczeniu EU CBAM. Uwaga: przepisy wykonawcze HMRC (Statutory Instruments) dotyczące metodologii raportowania są dookreślane w 2026 roku — plan działania należy dostosować po ich publikacji. Niniejszy artykuł odzwierciedla stan prawny na dzień 2026-04-18. Skontaktuj się z agencją celną przed podjęciem działań.

Plan działania Q2–Q4 2026 — priorytety dla zakładów stalowych

Kwiecień–czerwiec 2026:

• Zidentyfikuj kody HS wszystkich produktów eksportowanych do UK — sprawdź, które z nich są w proponowanym zakresie UK CBAM
• Pobierz i przeanalizuj dokumenty konsultacyjne HMRC z gov.uk/government/consultations/uk-carbon-border-adjustment-mechanism
• Sprawdź aktualny status ustawy UK CBAM na legislation.gov.uk i gov.uk/guidance/carbon-border-adjustment-mechanism

Lipiec–wrzesień 2026:

• Zleci wewnętrzny audyt emisji GHG dla linii produktowych eksportowanych do UK — zacznij od danych EU ETS (jeśli zakład je posiada)
• Zidentyfikuj partnera do weryfikacji danych emisji (akredytowany audytor GHG / weryfikator EU ETS)
• Skontaktuj się z importerami UK i omów implikacje CBAM dla kontraktów 2027

Październik–grudzień 2026:

• Przygotuj projekt dokumentacji embedded carbon dla najważniejszych produktów eksportowanych do UK
• Monitoruj uchwalenie ustawy UK CBAM i dostosuj dokumentację do finalnych wymagań HMRC

Rola agencji celnej i doradcy podatkowego w przygotowaniu do UK CBAM

UK CBAM jest mechanizmem na styku prawa celnego i polityki klimatycznej — jego wdrożenie wymaga współpracy między działem produkcji, działem ESG/środowiska, działem logistyki i agencją celną. Rola agencji celnej w UK CBAM:

• Monitoring aktualizacji legislacyjnych HMRC i informowanie klientów
• Pomoc w identyfikacji kodów HS objętych UK CBAM dla eksportowanych produktów
• Koordynacja z importerem UK w zakresie wymogów dokumentacyjnych CBAM
• Obsługa ewentualnych deklaracji celnych z danymi CBAM po enactment

Easy Clearance monitoruje postępy UK CBAM i jest gotowe wesprzeć polskich eksporterów stali, aluminium i nawozów w przygotowaniu do nowych wymogów. Skontaktuj się z nami, jeśli eksportujesz do UK i chcesz ocenić ryzyko CBAM dla swojej firmy.

Co wynika z aktualnych zasad urzędowych

UK CBAM dla stali i aluminium — uchwalony (Finance Act 2026, Part 5), wchodzi w życie 1.01.2027 — nałoży na importerów UK obowiązek wykazania emisji wbudowanych (embedded carbon) w importowanych produktach. Polskie stalownie i producenci aluminium muszą przygotować dane o emisjach bezpośrednich (scope 1) i pośrednich (scope 2, z energii elektrycznej) na tonę produktu. Finance Act 2026 (s. 149-150) przewiduje mechanizm carbon price relief — odliczenie ceny węglowej zapłaconej w EU ETS. Próg rejestracyjny: £50,000 importu towarów CBAM rocznie. Szczegółowe przepisy wykonawcze HMRC (format raportu, akredytacja audytorów) są dookreślane w 2026 roku. Niniejszy artykuł odzwierciedla stan prawny na dzień 2026-04-18. Skontaktuj się z agencją celną przed podjęciem działań.

FAQ — najczęściej zadawane pytania

Co to jest embedded carbon i dlaczego jest ważne dla UK CBAM?

Embedded carbon (emisje wbudowane) to CO₂ wyemitowany podczas produkcji 1 tony wyrobu stalowego lub aluminiowego. UK CBAM nakłada opłatę na importerów UK proporcjonalną do embedded carbon importowanych produktów. Eksporter musi dostarczyć importerowi dane o emisjach, żeby importer mógł obliczyć i zapłacić opłatę CBAM. Metodologia obliczania embedded carbon dla UK CBAM jest proponowana przez HMRC.

Czy polskie stalownie objęte EU ETS będą miały niższe zobowiązanie UK CBAM?

Proponowany mechanizm UK CBAM zakłada, że cena węglowa zapłacona w kraju produkcji (np. w EU ETS) może być odliczona od zobowiązania UK CBAM. Jednak mechanizm odliczenia jest proponowany — zweryfikuj po enactment ustawy. Dokumentacja EU ETS zakładu będzie kluczowym dowodem dla importera UK.

Jakie dane o emisjach musi przygotować polska stalownia dla importera UK?

Proponowane dane to: zużycie paliw i energii elektrycznej na tonę produktu, emisje bezpośrednie (scope 1) i pośrednie (scope 2) w tCO₂e/t, certyfikacja lub weryfikacja przez audytora GHG oraz dokumentacja EU ETS (jeśli zakład jest objęty). Format dokumentu zostanie określony przez HMRC po enactment ustawy UK CBAM.

Kiedy UK CBAM wchodzi w życie?

UK CBAM wchodzi w życie 1 stycznia 2027 roku — potwierdzone przez Finance Act 2026 (s. 158(1)). Ustawa jest uchwalona. HMRC dookreśla przepisy wykonawcze (Statutory Instruments) w trakcie 2026 roku. Śledź aktualizacje na legislation.gov.uk/ukpga/2026/11.

Czym różni się UK CBAM od EU CBAM dla producenta stali?

EU CBAM (Rozp. 2023/956) dotyczy importu do UE i obowiązuje od 2023 roku (faza przejściowa). UK CBAM to odrębny mechanizm dla importu do UK, planowany od 2027 roku. Polskie stalownie eksportujące do UK nie są jeszcze objęte UK CBAM — ale przygotowanie dokumentacji EU CBAM ułatwi spełnienie wymogów UK CBAM, gdyż metodologia obu systemów jest zbliżona.

Źródła urzędowe

• Carbon Border Adjustment Mechanism — gov.uk HMRC — GOV.UK
• UK CBAM — konsultacje publiczne HMRC — GOV.UK
• EU CBAM — EC TAXUD oficjalna strona — EC TAXUD
• legislation.gov.uk — developer zone — The National Archives