Mienie przesiedleńcze z USA i Kanady do Polski — cło, VAT i akcyza

Przepisy są te same co przy przeprowadzce z Wielkiej Brytanii

W grupach dla powracających regularnie pojawia się pytanie, czy przy powrocie ze Stanów obowiązuje „coś innego niż przy Anglii”. Nie obowiązuje. Podstawą zwolnienia z cła jest rozporządzenie Rady (WE) nr 1186/2009, które posługuje się pojęciem państwa trzeciego — czyli kraju spoza obszaru celnego Unii Europejskiej. Z punktu widzenia tego przepisu Stany Zjednoczone, Kanada, Australia, Szwajcaria i Wielka Brytania są w tej samej kategorii.

Ministerstwo Finansów formułuje to wprost: zwolnienie dotyczy osób przeprowadzających się do Polski z krajów spoza Unii Europejskiej, przy warunku nieprzerwanego zamieszkiwania poza Unią przez okres co najmniej dwunastu miesięcy.

Praktyczne różnice między osią amerykańską a brytyjską dotyczą logistyki, a nie prawa:

• transport morski zamiast drogowego — kontener zamiast busa lub lawety, a więc dłuższy czas i inne miejsce odprawy;
• skala — przy przeprowadzce zza oceanu ludzie zwykle zabierają cały dobytek naraz, często razem z samochodem;
• drewniane skrzynie i palety — przy przesyłkach z Ameryki Północnej to standard, a drewniane opakowania podlegają odrębnym wymogom fitosanitarnym (norma ISPM 15);
• brak umowy o preferencyjnym pochodzeniu — przy rzeczach, które nie mieszczą się w zwolnieniu przesiedleńczym, nie ma czego szukać w preferencjach taryfowych.

Trzy odrębne tory: cło, VAT i akcyza

To jest rozróżnienie, na którym najczęściej opiera się nieporozumienie. Strona Ministerstwa Finansów zaznacza je jednym zdaniem: zwolnienie z cła nie oznacza automatycznego zwolnienia z VAT i akcyzą — to odrębne kwestie.

Warto zapamiętać jeden szczegół proceduralny, który potrafi kosztować jedną nieudaną wizytę w urzędzie: przy przywozie z państwa trzeciego (art. 112) dowód składa się naczelnikowi urzędu celno-skarbowego. Przepis o przywozie z kraju Unii — art. 110, na który ludzie trafiają najczęściej w internecie — mówi o urzędzie skarbowym i przy powrocie ze Stanów czy Kanady nie ma zastosowania.

Cztery warunki, które muszą być spełnione łącznie

1. Dwanaście miesięcy zamieszkania poza Unią. Miejsce zamieszkania musiało znajdować się w państwie trzecim nieprzerwanie przez co najmniej 12 miesięcy przed zmianą.
2. Sześć miesięcy posiadania i używania — każdej rzeczy z osobna. Rzecz musiała pozostawać w posiadaniu i być używana w poprzednim miejscu zamieszkania przez co najmniej sześć miesięcy przed datą, w której osoba przestała tam mieszkać. To warunek liczony per przedmiot, a nie dla przeprowadzki jako całości — i właśnie dlatego rzeczy dokupione na wyjezdnym z niego wypadają.
3. Ten sam użytek w nowym miejscu. Mienie ma służyć w Polsce do tego samego celu co dotychczas.
4. Przywóz w ciągu dwunastu miesięcy od osiedlenia się w Polsce. Termin liczy się od daty ustalenia miejsca zamieszkania, nie od daty wyjazdu ze Stanów.

Do tego dochodzi warunek, który obowiązuje już po odprawie: zakaz odstąpienia rzeczy przez 12 miesięcy od dnia objęcia ich procedurą dopuszczenia do obrotu. Naruszenie tego warunku rodzi obowiązek zapłaty należności celnych przywozowych. „Odstąpienie” jest przy tym rozumiane szeroko — to nie tylko sprzedaż, ale też wynajem, użyczenie i każde inne przekazanie rzeczy do używania innej osobie.

Kontener można podzielić na kilka partii

To jest fakt, o którym prawie nikt nie mówi, a przy przeprowadzce zza oceanu bywa rozstrzygający dla budżetu. Przepis dopuszcza, żeby — poza szczególnymi przypadkami — mienie osobiste zostało dopuszczone do obrotu w kilku oddzielnych partiach w ciągu dwunastu miesięcy od ustalenia miejsca zamieszkania na obszarze celnym Unii.

Praktycznie oznacza to, że nie trzeba się mieścić w jednym kontenerze i jednym terminie. Trzeba natomiast pamiętać o dwóch rzeczach:

• każda partia to osobne zgłoszenie celne powołujące się na to samo zwolnienie — a to znaczy, że spis całości z wartościami musi istnieć przed pierwszym rzutem, nie być dopisywany po drodze;
• zgłoszenie jest powiązane z konkretnym przewoźnikiem i zgłaszającym, więc przy każdej partii osobno ustala się, kto je składa i na czyją rzecz.

Osobna sytuacja to wysyłka kontenera przed faktycznym przeniesieniem się do Polski — zdarza się to często, bo dom w Stanach sprzedaje się szybciej, niż układa się przeprowadzka. Przywóz mienia przed osiedleniem się jest możliwy, ale organ celny może wtedy żądać zabezpieczenia należności do czasu, aż przeniesienie miejsca zamieszkania faktycznie nastąpi. To scenariusz, który trzeba przemyśleć przed opłaceniem frachtu, a nie po jego przypłynięciu.

Samochody w kontenerze — ile i na jakich warunkach

Pytanie „czy zmieszczą się dwa auta i czy oba przejdą na mienie przesiedleńcze” pada w grupach powrotowych regularnie i prawie zawsze zostaje bez merytorycznej odpowiedzi.

Przepis nie ustala limitu „jedno auto na osobę”. Kryterium jest inne: mienie osobiste to rzeczy przeznaczone na własny użytek, a ani ich charakter, ani ilość nie mogą wskazywać na przywóz w celach handlowych. Dwa samochody przy dwóch kierowcach w rodzinie bronią się same; dwa samochody przy jednym kierowcy wymagają wytłumaczenia, bo organ oceni to przez pryzmat potrzeb gospodarstwa domowego.

Trzy rzeczy, które przy samochodzie decydują częściej niż cokolwiek innego:

• Sześć miesięcy dotyczy każdego auta osobno. Pojazd musiał być w posiadaniu i używany przez co najmniej sześć miesięcy do dnia, w którym osoba przestała zamieszkiwać w państwie trzecim.
• Auto kupione „w drodze powrotnej” nie kwalifikuje się. Przepisy nie pozwalają objąć zwolnieniem samochodu kupionego z myślą o przeprowadzce, nawet jeśli powrót do Polski jest już przesądzony.
• Zakaz zbycia przez 12 miesięcy obejmuje też samochód. Przy dwóch autach to realne ryzyko — sprzedaż jednego z nich przed upływem roku od odprawy oznacza upadek zwolnienia i dopłatę należności.

Akcyza od samochodu osobowego to, jak wyżej, osobny tor. Gdy zwolnienie przesiedleńcze nie przysługuje, obowiązują stawki akcyzy dla samochodów osobowych: 18,6% przy pojemności silnika powyżej 2000 cm³, 9,3% dla hybryd spalinowo-elektrycznych o pojemności od 2000 do 3500 cm³, 1,55% dla hybryd o pojemności do 2000 cm³ i 3,1% dla pozostałych. Rejestracja pojazdu w Polsce — badanie techniczne, tłumaczenia dokumentów, wydział komunikacji — to jeszcze inna ścieżka i nie wpływa na samą odprawę.

Czego zwolnienie nie obejmuje

Ze zwolnienia dla mienia przesiedlenia wyłączone są: napoje alkoholowe, wyroby tytoniowe, handlowe środki transportu oraz sprzęt zawodowy (poza przenośnym). To ostatnie zaskakuje ludzi przenoszących razem z domem także warsztat czy pracownię — sprzęt służący wykonywaniu zawodu ma odrębny reżim.

Przy przeprowadzce zza oceanu warto od razu sprawdzić jeszcze cztery rzeczy, które w ogóle nie wyglądają na temat celny, a potrafią zatrzymać kontener albo bagaż:

• Gotówka. Przewóz środków pieniężnych o wartości równej lub przekraczającej równowartość 10 000 EUR podlega obowiązkowi zgłoszenia przy wjeździe do Unii. Próg dotyczy osoby, nie rodziny ani pojazdu, a definicja „środków pieniężnych” jest szersza, niż się zakłada: obejmuje także czeki i przekazy na okaziciela, monety o zawartości złota co najmniej 90%, kruszec o zawartości złota co najmniej 99,5% oraz niespersonalizowane karty przedpłacone. Samo zgłoszenie nic nie kosztuje — można je złożyć elektronicznie przez portal PUESC jeszcze przed przekroczeniem granicy.
• Leki. Na własne potrzeby lecznicze można przywieźć leki w liczbie nieprzekraczającej pięciu najmniejszych opakowań. Przy przeprowadzce osoby przewlekle chorej zapas na kilka miesięcy jest naturalny, a ten limit jest niski. Leki zawierające środki odurzające lub substancje psychotropowe mają ostrzejszy reżim i wymagają zaświadczenia Głównego Inspektora Farmaceutycznego — to trzeba załatwić przed ustaleniem daty wyjazdu.
• Przedmioty objęte konwencją CITES. Gitara z gryfem z palisandru, fortepian ze starymi klawiszami, biżuteria z kości słoniowej, meble z drewna gatunków chronionych, trofeum myśliwskie — to wszystko może wymagać dokumentów. Wyjątek dla przedmiotów osobistych i gospodarstwa domowego istnieje, ale jest wąski i nie działa automatycznie. Instrumenty muzyczne mają własny dokument — Musical Instrument Certificate, ważny do trzech lat i wielorazowy.
• Rośliny z ogrodu i doniczek. To temat fitosanitarny, nie celny — świadectwo fitosanitarne, ograniczenia dotyczące podłoża i ziemi. Przy przeprowadzce po wielu latach, gdy rośliny mają wartość sentymentalną, warto sprawdzić to wcześnie.

Gdzie odbywa się odprawa kontenera

Kontener z Ameryki Północnej wchodzi do Unii przez port morski. Odprawę można przeprowadzić w porcie przybycia albo przewieźć kontener pod zamknięciem celnym do urzędu bliżej miejsca zamieszkania — i to jest decyzja, którą trzeba podjąć przed przypłynięciem, bo od niej zależy, ile czasu kontener stoi w porcie na koszt odbiorcy.

Przy przesyłkach z Ameryki Północnej dochodzi jeszcze jedna rzecz, o której często nikt nie uprzedza: drewniane skrzynie, palety i klatki transportowe muszą spełniać normę ISPM 15 — być poddane obróbce i oznakowane. Firmy przeprowadzkowe za oceanem pakują ciężkie przedmioty właśnie w takie skrzynie, więc warto potwierdzić to z przewoźnikiem przed załadunkiem, a nie tłumaczyć się z tego w porcie.

Spis rzeczy i dokumenty

Wniosek o zwolnienie składa się przy zgłoszeniu celnym, wraz ze spisem rzeczy w dwóch egzemplarzach. Spis jest sercem całej sprawy — to on decyduje, czy zwolnienie zostanie przyznane bez dyskusji.

Dokumenty, których urząd może oczekiwać, dzielą się na dwie grupy:

• dowody zamieszkania poza Unią przez co najmniej 12 miesięcy — umowy najmu, umowy o pracę, rachunki za media, rozliczenia podatkowe, dokumenty potwierdzające zameldowanie za granicą;
• dowody posiadania i używania rzeczy przez co najmniej 6 miesięcy — faktury zakupu, rachunki za naprawy, dowody rejestracyjne pojazdów.

Jeżeli sprzedali Państwo dom przed wyjazdem, akt sprzedaży bywa najmocniejszym pojedynczym dowodem przeniesienia ośrodka interesów życiowych — warto mieć go w komplecie od razu, a nie dosyłać na wezwanie.

Pięć błędów, które kosztują najwięcej

1. Wysłanie kontenera przed skompletowaniem dowodów. Sprawę wygrywa się dokumentacją złożoną przy zgłoszeniu, a nie odwołaniem po odmowie.
2. Auto kupione tuż przed przeprowadzką. Sześciomiesięcznego warunku nie da się nadrobić po fakcie.
3. Założenie, że zwolnienie z cła załatwia VAT i akcyzę. To trzy odrębne tytuły i każdy trzeba wskazać osobno.
4. Sprzedaż rzeczy w pierwszym roku po odprawie. Dotyczy również wynajmu i użyczenia.
5. Dokładanie do kontenera rzeczy nowych. Przedmioty kupione na wyjezdnym nie spełniają warunku sześciu miesięcy używania i traktuje się je jak zwykły import.

Powiązane materiały

• Mienie przesiedleńcze UK–Polska krok po kroku
• Mienie przesiedleńcze — lista dokumentów
• Odmowa zwolnienia z cła — co dalej
• Kontener morski — procedura celna
• Narzędzia i sprzęt warsztatowy w mieniu przesiedleńczym

Źródła

• Rozporządzenie Rady (WE) nr 1186/2009 ustanawiające wspólnotowy system zwolnień celnych — art. 3–11 (mienie osobiste osób przenoszących miejsce zamieszkania).
• Ministerstwo Finansów / Krajowa Administracja Skarbowa, „Mienie przesiedlenia — zwolnienie z cła”, podatki.gov.pl.
• Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług — art. 47 i art. 81.
• Ustawa o podatku akcyzowym — art. 112 (zwolnienie przy przywozie z państwa trzeciego).
• Portal Powroty (powroty.gov.pl) — mienie przesiedleńcze i sprowadzenie samochodu spoza UE.
• Rozporządzenie (UE) 2018/1672 w sprawie kontroli środków pieniężnych wwożonych do Unii i wywożonych z Unii.
• Rozporządzenie Rady (WE) nr 338/97 i rozporządzenie Komisji (WE) nr 865/2006 (CITES).